Thu*a anh DDo^~ Minh Tua^'n va` quy' anh chi.,
To^i xin tie^'p tu.c tra? lo*`i thu* anh DMT, trong khi cho*` ddo*.i anh
Tru*.c Ngo^n le^n tie^'ng.

>II- Hie^?u va` bie^'t. Nhu+~ng ngo^. nha^.n va` ddo+n gia?n hoa'
>
>Ba^y gio+`, xin ddu+o+.c ba`n ve^` nhu+~ng y' kie^'n cu?a anh xem thu+.c
>cha^'t no' chi'nh xa'c
>phu+'c ta.p ho+n y' kie^'n cu?a to^i hay la` ngu+o+.c la.i .
>
>Tru+o+'c he^'t, ca^`n tho^'ng nha^'t vo+'i nhau ra(`ng, khi tri`nh ba`y,
>ti`m hie^?u mo^.t ho.c
>thuye^'t, mo^.t ne^`n chi'nh tri., mo^.t kie^?u va(n hoa' chi'nh tri.
>v.v... ta ca^`n na('m ddu+o+.c
>ba?n cha^'t tu+ tu+o+?ng va(n hoa' cu?a no', tinh tha^`n va` ca^'u tru'c
>cu?a no', ne^'u kho^ng ta
>se~ ro+i va`o ti`nh tra.ng li.e^.t ke^ vo^ bo+` be^'n ca'c hie^.n tu+o+.ng
>be^` ngoa`i, la^'y ca'i
>thu+' ye^'u, ca'i be^` no^?i thay the^' ca'i chi'nh ye^'u, ca'i be^` sa^u,
>nha^'n ma.nh nhu+~ng
>ma(.t co' lo+.i cho lua^.n ddie^?m cu?a mi`nh la`m sai le^.ch tinh tha^`n
>no^.i dung ho.c thuye^'t,
>tha^.m chi' ca('t nghi~a sai ca'c hie^.n tu+o+.ng, ca'c the^? che^', ca'c
>ho.c thuye^'t nhu+ se~
>pha^n ti'ch du+o+'i dda^y.
>
>1- Su+. va('ng ma(.t chie^'n lu+o+.c ba' chu? hoa`n ca^`u cu?a Z.
>Brzezinxki
>
>Anh Tru+.c Ngo^n ddu+a ra nhie^`u tu+ lie^.u ve^` ddu+o+`ng lo^'i ngoa.i
>giao va` the^? che^'
>chi'nh tri. Hoa Ky`, nhu+ng du+o+`ng nhu+ ca'c tu+ lie^.u na`y kho^ng
>ddu+o+.c go.i ra tu+` nhu
>ca^`u cu?a va^'n dde^`o+., ga('n ke^'t vo+'i nhau bo+?i mo^.t logic ne^`n
>ta?ng trong chie^`u
>sa^u ma` ha^`u nhu+ chi? la` nhu+~ng tri thu+'c ddo^`ng da.ng, qua^`n tu.
>quanh mo^.t y' chi',
>mo^.t kha't vo.ng, mo^.t ke^'t lua^.n cu?a ngu+o+`i vie^'t. Do ddo',
>nhu+~ng tu+ lie^.u da^~n ra
>vu+`a thie^'u vu+`a thu+`a. Cha(?ng ha.n, khi da^~n ra ca'c tru+o+`ng pha'i
>ngoa.i giao cu?a Hoa
>Ky` dde^? chu+'ng minh ngu+o+`i My~ kho^ng co' tinh tha^`n ha(m ho+? mo+?
>bie^n cu+o+ng,
>anh Tru+.c Ngo^n dda~ kho^ng da^~n Brzezinski, mo^.t ngu+o+`i cho^'ng
>co^.ng khe't tie^'ng
>dda~ dde^` xua^'t ddu+o+`ng lo^'i ngoa.i giao ba' chu? toa`n ca^`u nha(`m
>nga(n ca?n ca'c
>cu+o+`ng quo^'c A^u A' pha't trie^?n, dde^? My~ tro+? tha`nh sie^u cu+o+`ng
>toa`n ca^`u
>dda^`u tie^n va` cu~ng co' the^? la` sie^u cu+o+`ng toa`n ca^`a.u cuo^'i
>cu`ng. Trong cuo^'n
>"Ba`n co+` lo+'n"(3) Z. Brzezinxki dda~ dde^` xua^'t chie^'n lu+o+.c mo+?
>bie^n cu+o+ng
>"trie^?n khai su+'c ma.nh My~ ra nu+o+'c ngoa`i " dde^? do.n ddu+o+`ng cho
>My~ tie^'n dde^'n
>ngo^i vi. ba' chu? hoa`n ca^`u. Sau khi pha^n ti'ch ca'c dde^' quo^'c
>tha('ng lo+.i nho+` ga^y a?nh
>hu+o+?ng va(n hoa' nhu+ La Ma~, Trung Hoa, Anh, Pha'p, Tay Ban Nha, Ha`
>Lan, Brzezinxki
>chi? ra kha? na(ng ba' chu? toa`n ca^`u cu?a My~ vu+o+.t tro^.i ta^'t ca?
>ca'c nu+o+'c kha'c tre^n
>bo^'n li~nh vu+.c cu?a quye^`n lu+.c the^' gio+'i la` qua^n su+., kinh
>te^', co^ng nghe^. va` va(n
>hoa' , trong ddo' "ve^` va(n hoa', du` ho+i tho^ thie^?n, va(n hoa' My~
>va^~o+`n co' su+'c
>quye^'n ru~ vo^ song "(...) " Tho^'ng tri. ba(`ng va(n hoa' la` mo^.t khi'a
>ca.nh chu+a ddu+o+.c
>dda'nh gia' du'ng ve^` quye^`n lu+.c toa`n ca^`u cu?a My~. Du` ngu+o+`i ta
>co' dda'nh gia' the^'
>na`o ve^` nhu+~ng gia' tri. tha^?m my~ cu?a no' thi` va(n hoa' dda.i chu'ng
>My~ cu~ng co' su+'c
>quye^'n ru~ ky` die^.u, dda(.c bie^.t ddo^'i vo+'i thanh nie^n the^'
>gio+'i. Su+'c ha^'p da^~n cu?a
>no' co' the^? ba('t nguo^`n tu+` chu? nghi~a khoa'i la.c cu?a lo^'i so^'ng
>ma` no' truye^`n dda.t,
>nhu+ng su+'c quye^'n ru~ co' ti'nh toa`n ca^`u cu?a no' thi` kho^ng the^?
>ba'c bo? "(...)Vie^.c
>My~ nha^'n ma.nh dde^'n su+. ke^'t ho+.p giu+~a da^n chu? chi'nh tri. va`
>pha't trie^?n kinh te^'
>ddang chuye^?n ddi mo^.t bu+' c tho^ng ddie^.p mang tu+ tu+o?ng ddo+n gia?n
>la`: "tha`nh
>co^ng ca' nha^n dde^` cao quye^`n tu+. do ddo^`ng tho+`i ta.o ra nhie^`u
>cu?a ca?i". Su+. hoa`
>tro^.n co' ke^'t qua? chu? nghi~a ly' tu+o+?ng vo+'i chu? nghi~a vi. ky?
>la` su+. ke^'t ho+.p hie^.u
>nghie^.m dda^`y su+'c thuye^'t phu.c... DDo' la` mo^.t ho.c thuye^'t thu
>hu't nhu+~ng ke? na(ng
>ddo^.ng, nhu+~ng ke? co' tham vo.ng va` nhu+~ng ke? co' su+'c ca.nh tranh
>cao"(trang 34).

Thu*a anh, Brzezinxki la` mo^.t ngu*o*`i vo^ danh trong qua^`n chu'ng My~,
va` co' the^? la` mo^.t nha^n va^.t ddu*o*.c nha` ca^`m quye^`n VN tho^?i
pho^`ng ta'c pha^?m cu?a o^ng ta dde^? no'i xa^'u My~, va` vi` the^' chu'ng
to^i o*? be^n dda^y chu*a he^` ddu*o*.c nghe qua.
Ba^y gio*` vi' du. o*? be^n Nga (gia' ti? Nga ddu*o*.c tu*. do nhu* My~) ma`
co' mo^.t nha` va(n na`o ddo' vie^'t mo^.t cuo^'n sa'ch na`o ddo' ky` thi.
chu?ng to^.c nhu* kie^?u Nazi, thi` to^i cu~ng kho^ng the^? ddem cuo^'n ddo'
ra la`m ba(`ng chu*'ng la` qua? nhie^n ngu*o*`i Nga dda~ ghe't da^n Do Tha'i
(hay da^n da va`ng, v..v...).
Thu*a anh, cha(?ng hay Brzezinxki co' ddu*o*.c vi. to^?ng tho^'ng My~ na`o
tin du`ng trong qua' khu*' cha(ng, va` dda~ co' mo^.t tho*`i gian na`o
chi'nh sa'ch cu?a chi'nh phu? My~ pha?n a?nh tu* tu*o*?ng cu?a Brzezinxki
cha(ng? Ne^'u kho^ng co' thi` ddie^`u anh TN (hay ba^'t cu*' vi. na`o kha'c
tre^n die^~n dda`n ma` kho^ng tu*`ng so^'ng o*? Ha` No^.i) kho^ng bie^'t
dde^'n o^ng ta, va` kho^ng tra? lo*`i ca^u ho?i na`y cu?a anh ddu*o*.c la`
chuye^.n bi`nh thu*o*`ng.

Co`n no'i ve^` chu? nghi~a khoa'i la.c u* ? Chu? nghi~a a^'y thi` nu*o*'c
na`o ma` cha? co', cu*' gi` nu*o*'c My~. O*? VN ba^y gio*` chu? nghi~a a^'y
la.i pha't trie^?n ma.nh ho*n dda^u he^'t, ba(`ng chu*'ng la` pho`ng tra`,
qua'n a(n, kha'ch sa.n, va` ca'c cho^'n a(n cho*i tu*' khoa'i ddo' mo.c le^n
nhu* na^'m.
Ta.i My~, theo to^i tha^'y thi` va^'n dde^` na`y la.i i't ho*n ca'c nu*o*'c
A^u Cha^u ra^'t nhie^`u, ly' do la` ngu*o*`i My~ dda^`u tie^n qua dda^y la`
nhu*~ng ngu*o*`i dda.o Tin La`nh, Protestant, Puritain, Quakers, vv.. tu*'c
la`nhu*~ng nha` Thanh Gia'o, ngay ca? pha' thai ho. cu~ng co`n xuo^'ng
ddu*o*`ng cho^'ng ddo^'i lia li.a, (dda^u co' cho pha' thai thoa?i ma'i nhu*
ta.i VN), va` ca'c pho`ng tra` vu~ kho?a tha^n thi` tu*` 12 na(m nay so^'ng
tre^n dda^'t My~ to^i co`n chu*a tro^ng tha^'y bao gio*`. Do ddo' cho la`
My~ = "chu? nghi~a khoa'i la.c" la` mo^.t su*. vo~ ddoa'n. Mong anh co' di.p
sang My~ cho*i, va` ga(.p to^i, va` chi? cho to^i nhu*~ng ddie^`u anh no'i
trong thu* na`y.
Da^n Vie^.t sang dda^y cu~ng ddi la`m to^'i ta(m ma('t mu~i. Ne^'u muo^'n
hu*o*?ng thu. thi` cu~ng chi? co' mo^.t cho^~ duy nha^'t ma` ho. co' the^?
ddi to*'i: (ngoa`i 3, 4 pho`ng tra` khie^u vu~ VN) ddo' la` Las Vegas, pha?i
la'i xe 6 tie^'ng tu*` Orange County. Nhu*~ng ti?nh kha'c be^n My~ cu~ng
tha^'y nha` tho*` ra^'t nhie^`u, cho^'n du hi' ra^'t i't. Da^n My~ ra^'t
sie^ng na(ng, la`m tho^ng ta^`m suo^'t buo^?i tru*a o*? la.i so*?, vi` the^'
ma` ho. thi.nh vu*o*.ng.
Nhie^`u ngu*o*`i mo*'i o*? VN sang My~ tu*o*?ng se~ hu*o*?ng thu. du*~
la('m, va` tro*? ne^n tha^'t vo.ng na~o ne^`.

>Brzezi~nki dda~ ba`y mu+u ti'nh ke^', co^' va^'n ca'c ddo^'i sa'ch vo+'i
>ca'c nu+o+'c cu. the^?,
>ca'c ddo^'i thu? cu. the^? dde^? ki`m ne'n ca'c nu+o+'c na`y, mo+? ro^.ng
>a?nh hu+o+?ng toa`n
>die^.n cu?a My~ tre^n toa`n the^' gio+'i. Kho^ng chi? Brzezinxki, G.J.
>Inkenbery cu~ng va.ch
>ro~ thu+.c cha^'t cu?a ba' chu? toa`n ca^`u: "Ba' chu? co' nghi~a la` no'
>ddu+o+.c xoay quanh
>nu+o+'c My~ va` pha?n a'nh nhu+~ng co+ ca^'O^u chi'nh tri., nhu+~ng nguye^n
>ta('c to^? chu+'c
>kie^?u My~"(4)

Nhu*~ng nguye^n ta('c to^? chu*'c da^n chu? kie^?u My~ la` nhu*~ng nguye^n
ta('c la`m cho ngu*o*`i da^n ra^'t ye^n ta^m, kho^ng bao gio*` co' ma(.c
ca?m bi. a'p bu*'c, va` tu*. do theo dduo^?i nguye^.n vo.ng cu?a mi`nh,
pha't trie^?n toa`n ve.n kha? na(ng mo^~i ngu*o*`i. Vi` the^' ma` da^n cu*
the^' gio*'i ai ai cu~ng muo^'n sang My~ dde^? so^'ng. Va` co' le~ cu~ng vi`
the^' ma` the^' gio*'i ba('t chu*o*'c the^? che^' cu?a My~ dde^? cho dda^'t
nu*o*'c cu?a ho. cu~ng ddu*o*.c pha't trie^?n, va` ba?o dda?m ha.nh phu'c
cho ngu*o*`i da^n.

>
>Anh Tru+.c Ngo^n dda~ kho^ng dda^~n ra nhu+~ng ddu+o+`ng lo^'i ngoa.i giao
>co' tham vo.ng
>mo+? bie^n cu+o+ng My~ tre^n pha.m vi toa`n ca^`u na`y. Tre^n thu+.c te^',
>toa`n ca^`u hoa'
>ddang ddu+o+.c nhi`n nhu+ mo^.t su+. mo+? ro^.ng bie^n gio+'i My~. Trong
>ba`i vie^'t "My~
>hoa' toa`n ca^`u hay toa`n ca^`u hoa' nu+o+'c My~", Jean-Marie GGue'henno,
>Chu? ti.ch Ho^.i
>ddo^`ng Qua?n ly' cu?a Vie^.n nghie^n cu+'u Quo^'c pho`ng cao ca^'p (IHEDN)
>cu?a Pha'p
>dda~ cho ra(`ng toa`n ca^`u hoa' dda'nh da^'u su+. chie^'n tha('ng la^u
>be^`n cu?a nu+o+'c
>My~, la` qua' tri`nh mo+? ro^.ng "gia^'c mo+ My~" ra toa`n ha`nh tinh. Song
>ngu+o+`i My~ ca`ng
>dda'nh gia' cao co^ng cuo^.c toa`n ca^`u hoa' bao nhie^u thi` no' ca`ng bi.
>ba'c bo? ba^'y nhie^u
>bo+?i nhu+~ng xa~ ho^.i ma` ky' u+'c (la me'moire) chu+' kho^ng pha?i khe^'
>u+o+'c (le contrat)
>la` co+ so+? cu?a ba?n sa('c va` su+. co^' ke^'t xa~ ho^.i. O^ng vie^'t :
>
>"Vi` ca? the^' gio+'i ddang My~ hoa', lie^.u chi'nh sa'ch "ddo^'i ngoa.i"
>cu?a Hoa Ky` co' buo^.c
>pha?i tro+? tha`nh su+. mo+? ro^.ng ddo+n gia?n chi'nh sa'ch ddo^'i no^.i
>cu?a no' chu+' kho^ng
>pha?i la` su+. bie^?u hie^.n cu?a mo^'i quan ta^m quo^'c gia cho ra(`ng
>tru+o+'c ma('t My~ ca^`n
>pha?i co' nhu+~ng quo^'c gia kha'c co' ba?n sa('c rie^ng va` co' vai tro`
>cu?a mi`nh trong cuo^.c
>cho+i co^? ddie^?n cu?a ca'c cu+o+`ng quo^'c ? Kha'i nie^.m he^. tho^'ng
>quo^'c te^' co`n co'
>nu+a~ kho^ng? " O^ng gia?i thi'ch ti'nh "a'p dda(.t"" mo+? ro^.ng bie^n
>cu+o+ng " cu?a Hoa Ky`
>cu~ng nhu+ "chu? nghi~a ngoa.i le^. " cu?a ngu+o+`i My~ la` do ho. tin
>ra(`ng "nu+o+'c My~
>se~ do'ng go'p mo^.t ca'ch hie^.u qua? ho+n cho su+. tie^'n bo^. cu?a the^'
>gio+'i ba(`ng ca'ch
>duy tri` ti'nh ma^~u mu+.c cu?a mi`nh chu+' kho^ng tham gia va`o nhu+~ng
>thoa? hie^.p kho^ng
>hoa`n ha?o . Ca'i nie^`m tin ddo' gia?i thi'ch cho ti'nh dda(.c thu` trong
>tha'i ddo^. cu?a My~ ddo^'i
>vo+'i toa`n ca^`u hoa': tru+o+'c he^'t no' kho^ng coi dda^y la` su+. bie^?u
>hie^.n su+'c ma.nh
>cu?a no' ma` la` su+. mo+? ro^.ng tu+. nhie^n va` chi'nh dda'ng ca'i mo^
>hi`nh ma` no' dda~ ta.o
>ra. Cha('c cha('n vo+'i nhie^`u ngu+o+`i My~ thi` toa`n ca^`u hoa' la`
>mo^.t " bie^n gio+'i mo+'i ",
>ma` trong the^' gio+'i cu?a ne^`n kinh te^' a?o, no' ke'o da`i va` la(.p
>la.i o+? ca^'p ha`nh tinh
>nhu+~ng gi` tru+o+'c dda^y la` kinh nghie^.m cu?a Hoa Ky`..."(5)
>

Ne^'u co' su*. mo*? ro^.ng a?nh hu*o*?ng cu?a My~ thi` kho^ng the^? do su*.
ba`nh tru*o*'ng cu?a My~, vi` la`m nhu* the^' se~ tha^'t ba.i bo*?i su*.
ddo^'i kha'ng cu?a mo.i nu*o*'c, ma` chi'nh la` do ca'c nu*o*'c tha^'y ca'ch
to^? chu*'c cu?a My~ hay ho ve^` mo^.t phu*o*ng die^.n na`o ddo' va` ho. se~
mong muo^'n ba('t chu*o*'c dde^? tha`nh co^ng nhu* My~ ma` tho^i. Tre^n
thu*.c te^' nhu*~ng nu*o*'c tie^`n tie^'n ddu*o*.c My~ giu'p la` hai nu*o*'c
Nha^.t va` Ta^y DDu*'c. Da^n cu* o*? hai nu*o*'c na`y cu~ng ra^'t sie^ng
na(ng, y he^.t nhu* ngu*o*`i My~ va^.y. Ngu*o*`i Pha'p so^'ng thoa?i ma'i
ho*n nhie^`u. Buo^?i tru*a ca'c cu*?a ha`ng dde^`u ddo'ng cu*?a nghi? 3
tie^'ng ddo^`ng ho^`, chu*' kho^ng la`m vie^.c tho^ng ta^`m nhu* ta.i My~
hay DDu*'c.

>Co' le~ anh Tru+.c Ngo^n kho^ng hie^?u ba?n cha^'t va(n hoa' to^n gia'o
>cu?a tinh tha^`n mo+?
>bie^n cu+o+ng, ne^n co' y' coi can thie^.p va` ba`nh tru+o+'ng a?nh
>hu+o+?ng kie^?u My~ la`
>mo^.t ca'i gi` ddo' ca^`n da^'u gie^'m hay bie^.n ho^.. Ve^` ddie^`u na`y,
>to^i se~ dde^` ca^.p
>dde^'n o+? mu.c 3 .


>
>2- DDo+n gia?n hoa' va` nha^'n ma.nh sai le^.ch quan ddie^?m cu?a
>Huntington
>
>Khi tri`nh ba`y quan ddie^?m ve^` su+. ddu.ng ddo^. giu+~a ca'c ne^`n va(n
>minh cua?
>Huntington anh Tru+.c Ngo^n vie^'t :
>
>"Huntington ba'c bo? hoa`n toa`n quan nie^.m li.ch su+? la.c quan cu?a
>Fukuyama. O^ng ddu+a
>ra 2 lua^.n cu+' :
>
>a) The^' gio+'i kho^ cu+'ng cu?a Chie^'n tranh La.nh, vo+'i nhu+~ng co+
>ca^'u ddi.a ly' chi'nh tri.,
>du+.a tre^n y' thu+'c he^. va` vu~ khi' ha.t nha^n, nay ddu+o+.c thay the^'
>ba(`ng mo^.t the^'
>gio+'i ba^'t ddi.nh va` nguy hie^?m, vi` hie^.n tu+o+.ng toa`n ca^`u ho'a,
>vi` la`n so'ng di da^n, vi`
>nhu+~ng ddo`i ho?i nha^n quye^`n va` quye^`n tu+. quye^'t cu?a ca'c da^n
>to^.c, vi` nhu+~ng
>ddo`i ho?i dda(.c thu` ve^` chu?ng to^.c, to^n gia'o va` va(n ho'a.
>
>b) Su+. pha't trie^?n mau le. nhu+ng du+.a tre^n mo^.t ca(n ba?n kho^ng
>vu+~ng cha('c ve^` ta`i
>cha'nh, nga^n ha`ng cu?a nhu+~ng nu+o+'c DDo^ng Nam A' va` cha^u A' Tha'i
>Bi`nh Du+o+ng,
>co^.ng the^m vo+'i tinh tha^`n to^n gia'o cu+.c ddoan cu?a dda.o Ho^`i.
>
>DDo' la` nhu+~ng ye^'u to^' co' the^? ddu+a to+'i nhu+~ng thay ddo^?i ba^'t
>ngo+` va` nguy
>hie^?m tre^n the^' gio+'i. Tu+` ddo' Huntington ddu+a ra tie^n ddoa'n:
>Tie^'n tri`nh li.ch su+?
>the^' gio+'i, sau nhu+~ng tranh cha^'p quo^'c gia va`o the^' ky? thu+' XIX,
>va` tranh cha^'p y'
>thu+'c he^. va`o the^' ky? XX, se~ co' the^? ddi dde^'n tranh cha^'p giu+~a
>nhu+~ng ne^`n va(n
>minh va`o the^' ky? XXI. DDa^y cu~ng la` mo^.t tie^n ddoa'n la^u da`i,
>cha('c no' cu~ng kho'
>tra'nh kho?i vo~ ddoa'n. Tuy nhie^n Huntington dda~ tie^n ddoa'n ve^`
>khu~ng khoa?ng kinh te^'
>A' cha^u; die^`u na`y dda~ ddu'ng va` dda~ xa^?y ra va`o na(m 1997, hie^.n
>nay ra^'t co' the^?
>la.i ta'i die^~n".
>
>DDoa.n va(n tre^n dda^y bie^?u hie^.n mo^.t ca'ch nhi`n ddo+n gia?n hoa'
>va` chu+a chi'nh xa'c
>ve^` quan ddie^?m cu?a Huntington nhu+ sau:
>
>1- S.P. Huntington duA`ng chu+~ " Clash " (xung ddo^.t) chu+' kho^ng du`ng
>chu+~ "Compete "
>(ca.nh tranh ) nhu+ anh Tru+.c Ngo^n dda~ du`ng. Xung ddo^.t la` su+. va
>dda^.p do tra'i
>chie^`u, kha'c ly' tu+o+?ng, kha'c chua^?n mu+.c gia' tri. va` quye^n
>lo+.i... co`n ca.nh tranh chu?
>ye^'u la` nhu+~ng no^~ lu+.c vu+o+.t le^n ddo^'i thu?, co' the^? ca.nh
>tranh giu+~a nhu+~ng
>ngu+o+`i cu`ng va(n hoa', cu`ng mu.c ddi'ch lo+'n, cu`ng chi`e^`u
>hu+o+'ng...
>
>2- Hungtington kho^ng chi? ddu+a ra "mo^.t tie^n ddoa'n la^u da`i" ve^`
>the' ky? 21, ma` tre^n
>co+ so+? to^?ng ke^'t, he^. tho^'ng hoa' nhu+~ng xung ddo^.t trong tha^.p
>ky? cuo^'i cu?a the^'
>ky? 20, Huntington ddu+a ra mo^.t ca'ch gia?i ma~ cu?a mi`nh ve^` li.ch
>su+? ddu+o+ng dda.i,
>du`ng chua^?n thu+'c (paradigm) "va(n minh" thay the^' chua^?n thu+'c
>"chie^'n tranh la.nh"
>vo+'i mu.c ddi'ch xa^y du+.ng mo^.t mo^ hi`nh mo+'i giu'p chu'ng ta sa('p
>dda(.t va` ly' gia?i
>nhu+~ng bu+o+'c pha't trie^?n trung ta^m trong chi'nh tri. the^' gio+'i.
>Huntington cho ra(`ng,
>nhu+ Kun dda~ chi? ra, ca'c su+. kie^.n kha'c thu+o+`ng, ngoa.i le^. kho^ng
>bo'p me'o mo^.t
>chua^?n thu+'c. Mo^.t chua^?n thu+'c chi? bi. ba'c bo? khi ngu+o+`i ta ta.o
>ra du+o+.c mo^.t
>chua^?n thu+'c thay the^' gia?i thi'ch ddu+o+.c nhu+~ng thu+.c te^' co^'t
>ye'u ho+n ba(`ng ca'c
>kha'i nie^.m ddo+n gia?n ho+n tu+o+ng ddu+o+ng hay ddo+n gia?n ho+n (o+?
>mo^.t mu+'c ddo^.
>tru+`u tu+o+.ng tri' tue^. co' the^? so sa'nh ddu+o+.c, mo^.t ly' lua^.n
>to^?ng ho+.p ho+n luo^n
>cho phe'p gia?i thi'ch nhie^`u hie^.n tu+o+.ng ho+n la` mo^.t ly' lua^.n
>ha.n che^' ho+n).
>Huntington cu~ng no'i ro~, o^ng cho.n chua^?n thu+'c "va(n minh " vi`
>chua^?n thu+'c na`y co' y'
>nghi~a vo+'i nu+o+'c My~ ho+n ca? trong tho+`i ddie^?m nu+o+'c My~ dang suy
>su.p. Su+.
>tho^'ng nha^'t cu?a nu+o+'c My~ trong li.ch su+? du+.a tre^n ca'c ne^`n
>ta?ng sinh ddo^i la` va(n
>hoa' cha^u A^u va` ne^`n da^n chu? chi'nh tri.. Tinh tuy' cu?a ti'n ddie^`u
>My~ la` ca'c quye^`n
>bi`nh dda(?ng cho ca' nha^n va` ca'c nho'm da^n nha^.p cu+, vo^ gia cu+.
>Nhu+ng sau ddi?nh
>cao cu?a phong tra`o quye^`n co^ng da^n do Martin Luther King con la~nh
>dda.o trong nhu+~ng
>na(m 50-60, quye^`n bi`nh dda(?ng na`y chuye^?n sang quye^`n dda(.c bie^.t
>cho ngu+o+`i da
>dden va` ca'c nho'm kha'c, ddi ngu+o+.c la.i ca'c nguye^n ta('c dda~
>tho^'ng nha^'t nu+o+'c My~,
>ta.o ra mo^.t su+. pha^n bie^.t chu?ng to^.c mo+'i, la`m na?y sinh "chu?
>nghi~a dda va(n hoa' "
>cu?a mo^.t nho'm tri' thu+'c ddo`i vie^'t la.i li.ch su+? Hoa ky` tu+` quan
>ddie^?m cu?a ca'c nho'm
>phi cha^u A^u, tha^.m chi' ddo`i na^ng ca'c la~nh dda.o cu?a nho'm thie^?u
>so^' le^n ta^`m quan
>tro.ng ngang vo+'i nhu+~ng ngu+o+`i cha sa'ng la^.p ra nu+o+'c My~.
>Huntington lo nga.i ne^'u
>nu+o+'c My~ theo dda` ddo' tro+? tha`nh mo^.t nu+o+'c dda va(n hoa' va`
>nga^.p trong nhu+~ng
>cuo^.c du.ng ddo^. va(n minh thi` se~ kho^ng co`n nu+o+'c My~. DDo' la`
>chie^`u sa^u suy tu+
>cu?a Huntington khi ddu+a ra chua^?n thu+'c va(n minh dde^? ly' gia?i
>nhu+~ng xung ddo^.t
>hie^n ta.i va` tie^n ddoa'n nhu+~ng die^~n bie^'n tu+o+ng lai.

O*? xa hay ddo.c sa'ch va` tho^?i pho^`ng nhu*~ng chuye^.n kho^ng quan
tro.ng. To^i so^'ng ngay tre^n dda^'t My~ ne^n hie^?u ro~ va^'n dde^` anh
no'i to*'i la` va^'n dde^` gi`. Thu*.c ra thi` "dda va(n ho'a" kho^ng pha?i
la` mo^.t mo^'i dde do.a na`o ca? ddo^'i vo*'i nu*o*'c My~. No'i chung "main
stream" va^~n la` va(n hoa' cu?a ngu*o*`i da tra('ng. Ca'c nho'm thie^?u
so^' muo^'n giu*~ va(n ho'a cu?a ho. thi` cu*' tu*. nhie^n. Gio^'ng nhu*
nhie^`u ngu*o*`i Vie^.t sang dda^y kho^ng chi.u ho.c tie^'ng Anh ma` cu*'
giu*~ nguye^n ba?n sa('c ngu*o*`i Vie^.t, va` ddi la`m cho ngu*o*`i Vie^.t,
nhu* the^' thi` se~ i't lu*o*ng ho*n. Nhu*ng nhu*~ng di da^n ddo*`i thu*'
hai (second generation of immigrants) thi` dda~ tie^'p thu ddu*o*.c va(n
hoa' My~ va` so^'ng ga^`n gio^'ng ngu*o*`i My~ ho*n ngu*o*`i Vie^.t. Bie^?u
hie^.u la` khi bo.n tre? con cha'u to^i ga(.p nhau thi` chu'ng trao ddo^?i
vo*'i nhau ba(`ng tie^'ng Anh, vi` chu'ng ddi ho.c suo^'t nga`y giao tie^'p
vo*'i ba.n ngoa.i quo^'c ne^n du`ng tie^'ng Anh dda~ qua' quen thuo^.c. Vi`
va^.y "dda va(n ho'a" chi? la` ddie^`u gia?ng da.y trong tru*o*`ng dde^? cho
sinh vie^n hie^?u ro~ the^m ve^` xa~ ho^.i My~, va` nhu*~ng gio^'ng da^n
so^'ng ta.i My~ ha^`u hie^?u ho. ho*n, giu'p ho. (va` giu'p mi`nh) ddu*o*.c
de^~ da`ng ho*n, nhu*ng kho^ng pha?i la` mo^.t va^'n dde^` lo*'n co' the^?
ga^y ra a'c ca?m, hay la` khu?ng hoa?ng, nhu* ta.i mo^.t va`i nu*o*'c Co^.ng
Sa?n hay tho^?i pho^`ng, vi` ho. kho^ng u*a My~, mo^.t nu*o*'c dda`n anh
kho^'i Tu* Ba?n.

>
>2- Ve^` tu+o+ng lai, Huntington kho^ng ca?nh ba'o mo^.t chie^`u nhu+ anh
>Tru+.c Ngo^n dda~
>vi'e^'t , ma` tie^n ddoa'n ma^'y chie^`u hu+o+'ng : Phu+o+ng Ta^y pha?i
>ddo^'i dda^`u vo+'i
>pha^`n co`n la.i cu?a the^' gio+'i. Trong kha? na(ng na`y la.i pha^n ra
>ca'c kha? na(ng kha'c nhau
>:1)Ca'c nu+o+'c phi phu+o+ng Ta^y se~ ta'ch bie^.t ra kho?i su+. chi pho^'i
>cu?a phu+o+ng Ta^y
>2) Ca'c nu+o+'c phi phu+o+ng Ta^y hoa` nha^.p vo+'i phu+o+ng Ta^y va`
>cha^'p nha^.n
>nhu+~ng gia' tri. va` the^? che^' cu?a no' va`
>3) Ca'c nu+o+'c phi phu+o+ng Ta^y co^' ga('ng
>ca^n ba(`ng vo+'i phu+o+ng Ta^y, hi.e^.n dda.i hoa' nhu+ng kho^ng phu+o+ng
>Ta^y hoa'. Nhu+
>va^.y la` trong tie^'n ddoa'n cu?a Huntington, trong tu+o+ng lai kho^ng
>chi? co' ca.nh tranh mo^.t
>chie^`u giu+~a ca'c ne^`n va(n minh, ma` co`n co' su+. chuye^?n hoa' sang
>nhau, dung hoa`
>ho+.p ta'c vo+'i nhau tre^n co+ so+? to^n tro.ng va(n hoa' cu?a nhau trong
>ddo' phu+o+ng Ta^y
>pha?i thay ddo^?i ca'ch nhi`n ddo^'i vo+'i vai tro` va` su+'c ma.nh cu?a
>pha^`n co`n la.i cu?a the^'
>gio+'i.

Co' bao gio*` ho. kho^ng nhi`n tha^'y ddie^`u na`y dda^u thu*a anh?

>
>3- Ve^` nguye^n nha^n da^~ dde^'n xung ddo^.t va(n minh, anh Tru+.c Ngo^n
>cu~ng tri`nh ba`y
>ddo+n gia?n hoa' va` kho^ng dda^`y ddu?, bo? qua ha(?n nhu+~ng no^.i dung
>quan tro.ng ma`Huntington nha^'n ma.nh ddo' la`
>
>- Qua' tri`nh hie^.n dda.i hoa' kinh te^' va` bie^'n ddo^?i xa~ ho^.i tre^n
>toa`n the' gio+'i pha'
>vo+~ ti'nh ddo^`ng nha^'t truye^`n tho^'ng cu?a con ngu+o+`i, la`m xua^'t
>hie^.n nhu+~ng
>khoa?ng tro^'ng ma` ca'c phong tra`o to^n gia'o pha?i la^'p va`o, ta.o ne^n
>hie^.n tu+o+.ng phi
>the^' tu.c hoa' the^' gio+'i nhu+ la` hie^.n tu+o+.ng xa~ ho^.i no^?i ba^.t
>o+? cuo^'i the^' ky?
>20.Nhu+ va^.y Huntington kho^ng co' ca'i nhi`n thu` ddi.ch mo^.t chie^`u
>vo+'i dda.o Ho^`i ma`
>hie^?u ddu+o+.c ca(n nguye^n su+. cu+.c ddoan cu?a no' va` nhi`n tha^'y
>ba?n cha^'t su+. cu+.c
>ddoan ddo' trong su+. kha('t khe cu?a ba?n tha^n to^n gia'o va` su+. va^.n
>ddo^.ng quye^'t lie^.t
>theo hu+o+'ng phi the^' tu.c hoa' cu?a no' nhu+ la` mo^.t pha?n u+'ng vo+'i
>nhu+~ng ma^'t tha(ng
>ba(`ng cu?a pha't trie^?n va` ca? vo+'i nhu+~ng a'p dda(.t cu?a phu+o+ng
>Ta^y.
>
>- Su+. pha't trie^?n cu?a tu+. y' thu+'c va(n minh ddu+o+.c quye^'t ddi.nh
>bo+?i vai tro` hai ma(.t
>cu?a phu+o+ng Ta^y. Mo^.t ma(.t phu+o+ng Ta^y ddu+'ng tre^n ddi?nh cao
>quye^`n lu+.c cu?a
>mi`nh, nhu+ng ma(.t kha'c va` co' the^? la` vi` va^.y, trong ca'c ne^`n
>va(n minh phi phu+o+ng
>Ta^y ddang die^~n ra hie^.n tu+o+.ng tro+? ve^` co^.i nguo^`n. Ma(.t kha'c,
>toa`n ca^`u hoa',
>giao lu+u va(n hoa' va` su+. bu`ng no^? truye^`n tho^ng vo+'i ma.ng
>internet dda~ la`m the^'
>gio+'i tro+? ne^n be' ddi, ta'c ddo^.ng qua la.i giu+~a ca'c ne^`n va(n
>minh ta(ng le^n la`m ta(ng
>tu+. y' thu+'c va(n minh va` nha^.n bie^'t ca'c ne^`n va(n minh kha'c.
>Huntington cho ra(`ng
>ngu+o+`i My~ pha?n u+'ng tru+o+'c su+. dda^`u tu+ cu?a Nha^.t be^.nh hoa.n
>ho+n nhie^`u so
>vo+'i nhu+~ng khoa?n dda^`u tu+ o+? mu+'c lo+'n ho+n cu?a Canada va` ca'c
>nu+o+'c cha^u A^u.

Chuye^.n na`y cu~ng de^~ hie^?u. Cu`ng va(n ho'a thi` de^~ no'i chuye^.n
vo*'i nhau. Ta.i VN, dda^`u tu* cu?a kho^'i Asian cu~ng tro^.i ho*n dda^`u
tu* cu?a ca'c nu*o*'c Ta^y Phu*o*ng va`o VN va^.y ?

>
>Nhu+ va^.y la` Huntington co' ca'i nhi`n ra^'t kha'ch quan khoa ho.c,
>nha^'n ma.nh dde^'n ca?
>tra'ch nhie^.m cu?a My~ va` phu+o+ng Ta^y trong khi ddo' ca'ch tri`nh ba`y
>to'm ta('t cu?a anh
>Tru+.c Ngo^n la.i chi? nha^'n ma.nh tra'ch nhie^.m cu?a ca'c nu+o+'c Cha^u
>A' va` ca'c nu+o+'c
>Ho^`i gia'o. Kho^ng ai nghi~ ra(`ng anh kho^ng bie^'t nhu+~ng ddie^`u
>Huntington dda~ vie^'t
>ma` to^i tri`nh ba`y la.i, nhu+ng ca'ch to'm ta('t cu?a anh dda~ vo^ ti`nh
>la`m sai le^.ch
>Huntington ba(`ng su+. nha^'n ma.nh mo^.t chie^`u mo^.t so^' ca.nh khi'a
>ma` Huntington co' no'i.
>O+? dda^y, ta la.i ba('t ga(.p ca'ch tri`nh ba`y mo^.t nu+?a su+. tha^.t
>cu?a anh Tru+.c Ngo^n
>khi anh tri`nh ba`y ca(.n ke~ nhie^`u tru+o+`ng pha'i, nhie^`u tu+ tu+o+?ng
>ddo^'i ngoa.i cu?a
>tri' thu+'c My~ nhu+ng la.i lo+` ddi hoa(.c tri`nh ba`y qua' so+ lu+o+.c
>nhu+~ng chie^'n lu+o+.c
>ngoa.i gia'o dde' quo^'c nhu+ cu?a Brzezinxki.

Co' the^? Brzezinxki kho^ng pha?i la` nha^n va^.t co' a?nh hu*o*?ng to*'i
chi'nh sa'ch My~ ne^n kho^ng ai (va` anh TN) bie^'t to*'i o^ng na`y cha(ng?

>
>3- Ba^'t ca^.p ve^` ba?n cha^'t Thanh gia'o cu?a the^? che^' da^n chu? My~
>
>Khi ba`n ve^` the^? che^' chi'nh tri. My~, ngu+o+`i ta kho^ng the^? kho^ng
>nha('c dde^'n vai tro`
>cu?a DDa.o Tin La`nh ma` Tocqueville va` sau ddo' la` M. Weber dda~ tu+`ng
>kha(?ng ddi.nh
>su+. ga('n bo' ma^.t thie^'t cu?a dda.o na`y vo+'i su+. hi`nh tha`nh ne^`n
>kinh te^' Tu+ ba?n chu?
>nghi~a va` ca'c truye^`n tho^'ng chi'nh tri. HoaKy`. Tocqueville cho ra(`ng
>ne^`n da^n chu?
>kho^ng the^? co' ne^'u kho^ng co' to^n gia'o vi` " to^n gia'o bie^'t lo+.i
>du.ng ca'c ba?n na(ng
>da^n chu?" (6). Billy Graham, mo^.t mu.c su+ lu+u ddo^.ng ra^'t "a(n
>kha'ch" cu?a tho+`i hie^.n
>dda.i cu~ng cho ra(`ng ne^`n tu+. do My~ co^.ng vo+'i to^n gia'o se~ la`m
>cho mo.i ngu+o+`i tu+.
>do, ha.nh phu'c va` gia`u co'. Tu+ tu+o+?ng chu? quye^`n nha^n da^n cu~ng
>dda(.t vu+~ng tre^n
>quan nie^.a.m ve^` khe^' u+o+'c xa~ ho^.i cu?a nhu+~ng ngu+o+`i Thanh gia'o
>vo+'i nguye^n
>ta('c pho^? bie^'n ve^` quan he^.y` cu?a con ngu+o+`i vo+'i Chu'a Tro+`i
>va` vo+'i nhau. Ma(.t
>kha'c, cu~ng chi'nh quan nie^.m Thanh gia'o ve^` con ngu+o+`i mang ba?n
>ti'nh to^.i lo^~i
>kho^ng hoa`n ha?o dda~ khie^'n ca'c nha` sa'ng la^.p ra nu+o+'c My~ trong
>tu+ ca'ch nhu+~ng
>ti'n ddo^` tin va`o to^i to^? to^ng co' y' ddi.nh ba?o ve^. bo^. ma'y nha`
>nu+o+'c kho?i su+. la.m
>quye^`n ba(`ng ca'c the^? che^' ma` anh Tru+.c Ngo^n go.i la` dde^` pho`ng
>su+. ddo^.c ta`i cu?a
>dda'm ddo^ng.
>
>Co' le~ do kho^ng nhi`n tha^'y hoa(.c kho^ng dda'nh gia' ddu'ng su+. chi
>pho^'i xuye^n suo^'t
>cu?a ba?n cha^'t Thanh gia'o na`y trong va(n hoa' chi'nh tri. Hoa Ky`, ne^n
>anh Tru+.c Ngo^n
>dda~ co' nhu+~ng ca('t nghi~a chu+a thoa? dda'ng:
>
>1- Trong tu+ tu+o+?ng Thanh gia'o, con ngu+o+`i ca' nha^n tru+.c tie^'p
>ddo^'i die^.n vo+'i
>Thu+o+.ng dde^', kho^ng co' ai la`m trung gian o+? giu+~a. Con ngu+o+`i
>ddu+'ng tru+o+'c
>Thu+o+.ng dde^' ddo+n ddo^.c nhu+ no' ddo+n ddo^.c ddu+'ng tru+o+'c ddo^`ng
>loa.i, tru+o+'c
>the^' gio+'i ma` no' so^'ng, tru+o+'c xa~ ho^.i ma` no' thu+`a nha^.n vo+'i
>ddie^`u kie^.n no'
>pha?i co' quye^`n tham gia va`o mo.i quye^'t ddi.nh. Su+. tha`nh dda.t cu?a
>ca' nha^n la` do no'
>ddu+.o+c Thu+o+.ng dde^' quan ta^m cu+'u vo+'t. Ma(.t kha'c, tu+ tu+o+?ng
>Thanh gia'o
>cu~ng cu?ng co^' trong ngu+o+`i My~ nie^`m tin ra(`ng nu+o+'c My~ ra ddo+`i
>sau cu`ng la`
>mo^.t a^n hue^. lo+'n nha^'t ma` Thu+o+.ng dde^' ta(.ng cho the^' gio+'i,
>ngu+o+`i My~ mang
>su+' me^.nh ba?o ve^. tu+. do, cu+'u vo+'t nha^n loa.i ma` Thu+o+.ng dde^'
>dda~ cho.n nu+o+'c
>My~ dde^? giao pho'.Vi` nu+o+'c My~ dda~ la` cu?a Chu'a thi` ngu+o+`i My~
>cu~ng pha?i
>chie^'m la^'y ca'c no+i kha'c tre^n the^' gio+'i dde^? mang ve^` cho Chu'a,
>du` co' pha?i My~
>hoa' nhu+~ng no+i na`y thi` ddo' cu~ng la` ddem nhu+~ng a^n su?ng cu?a
>Chu'a dde^'n cho
>nha^n loa.i. Vi` the^', ngu+o+`i My~ can thie^.p "mo+? bie^n cu+o+ng" cu~ng
>cha^n tha`nh,
>ho^`n nhie^n va` tu+. tin nhu+ khi ho. la`m tu+` thie^.n, ho. the^? hie^.n
>ti`nh tu+o+ng tha^n
>tu+o+ng a'i. Kho^ng co' su+. ta'ch ro+`i, pha^n chia va` ma^u thua^~n
>giu+~a chu? nghi~a ca'
>nha^n, tha'i ddo^. can thie^.p va` nhu+~ng hoa.t ddo^.ng tu+o+ng tro+.,
>tu+` thie^.n vi` co' mo^.t
>nie^`m tin Thanh gia'o, mo^.t Thu+o+.ng dde^' Tin la`nh la` ne^`n ta?ng
>chung, la` ba?n cha^'t
>chung. Trong ba?n cha^'t Thanh gia'o na`y, ngu+o+`i My~ co' the^? coi nhu+
>nhu+~ng ngu+o+`i
>ho^`n nhie^n nha^'t va` thie^.n chi' nha^'t the^' gio+'i , ho. thu+.c ta^m
>muo^'n chia se? vo+'i
>ngu+o+`i kha'c ca'i ma` ho. coi la` to^'t nha^'t. (Co`n tre^n thu+.c te^'
>co' chuye^.n " DDu+o+`ng
>dde^'n ddi.a ngu.c ddu+o+.c la't ba(`ng nhu+~ng thie^.n chi' " la.i la`
>chuye^.n kha'c ma`
>ngu+o+`i My~ co' lu'c nga^y tho+ kho^ng nhi`n tha^'y). Co' le~ do kho^ng
>hie^?u ba?n cha^'t
>Thanh gia'o na`y ne^n anh Tru+.c Ngo^n va^~n co' ca'i nhi`n chia ca('t va`
>dda^`y ma(.c ca?m
>dda.o ddu+'c ho.c vo+'i chu? nghi~a ca' nha^n, chu? nghi~a can thie^.p va`
>tinh tha^`n tu+o+ng
>tro+. cu?a ngu+o+`i My~, tu+` ddo' co^' chu+'ng minh ngu+o+`i My~ kho^ng
>co' ddu+o+`ng lo^'i
>ddo^'i ngoa.i can thie^.p ba`nh tru+o+'ng mo+? ro^.ng bie^n cu+o+ng va` co'
>y' bie^.n ho^. cho
>chu? nghi~a ca' nha^n tu+` go'c ddo^. kinh te^' lua^.n. Anh vie^'t: "Pha?i
>cha(ng ngu+o+`i My~
>ca' nha^n chu? nghi~a? DDu'ng, vi` ngu+o+`i My~ co' mo^.t trie^'t ly': ca'
>nha^n co' gia`u co',
>pha't trie^?n thi` da^n to^.c mo+'i gia`u, mo+'i pha't trie^?n; da^n co'
>gia`u co', pha't trie^?n, thi`
>nu+o+'c mo+'i ma.nh. Tuy nhie^n ne^n ca^?n tha^.n, kho^ng the^? vi` ddo'
>ma` cho ra(`ng
>ngu+o+`i My~ kho^ng co' tinh tha^`n tu+o+ng tha^n, tu+o+ng tro+.". Ba?n
>cha^'t cu?a su+. ba^'t
>ca^.p na`y la` thie^'u mo^.t nha~n quan trie^'t ho.c va` va(n hoa' ho.c.

Thu*a anh, chu? nghi~a ba`nh tru*o*'ng la` mo^.t chu? nghi~a tie^`m ta`ng
trong mo.i quo^'c gia. Co' ba`nh tru*o*'ng ddu*o*.c hay kho^ng la.i la`
mo^.t chuye^.n kha'c. Co' le~ ngu*o*`i My~ cu~ng kho^ng ngu si gi` dde^? lao
dda^`u ddi la`m chuye^.n na`y trong tho*`i gian na`y, vi` ho. ddang sung
su*o*'ng ta.i sao ho. la.i muo^'n ba`nh tru*o*'ng mo*? ro^.ng bie^n cu*o*ng
v....v.. dde^? mang con ho. ddi nu*o*'ng va`o nhu*~ng lo` lu*?a chie^'n
tranh ddo^`ng tho*`i bi. ca? the^' gio*'i chu*?i. Va` ho. ddu*o*.c lo*.i gi`
kia chu*'. Vi` va^.y chu'ng ta kho?i ca^`n lo "ngu*o*`i My~ mo*? ro^.ng
bie^n cu*o*ng ba`nh tru*o*'ng" vv... (con bo` tra('ng ra(ng).
Ne^'u chu'ng ta ca^`n pha?i ba`n to*'i chuye^.n na`y thi` cu~ng ca^`n ba`n
to*'i chuye^.n Anh Quo^'c thi'ch ba`nh tru*o*'ng (dda~ ddu*o*.c chu*'ng
minh), Nha^.t, DDu*'c, Ta^y Ban Nha, Trung Quo^'c, Lie^n So^, vv.. va` ha`ng
chu.c nu*o*'c nu*~a ke^? ca? VN cu~ng thi'ch ba`nh tru*o*'ng va^.y. To^i
dde^` nghi. chu'ng ta de.p dde^` ta`i na`y qua mo^.t be^n va` ddi va`o
chuye^.n chi'nh: the^? che^' cu?a My~ to^'t hay xa^'u, co' ba?o dda?m
ddu*o*.c tu*. do da^n chu? ha.nh phu'c cho ngu*o*`i da^n hay kho^ng, co'
mang phu' cu*o*`ng cho nu*o*'c nha` hay kho^ng, va` chu'ng ta co' ne^n ho.c
ho?i o*? ho. hay kho^ng, va` co' the^? ba('t chu*o*'c mo^.t va`i ddie^?m
hoa(.c nhie^`u ddie^?m hay kho^ng, nhu* the^' thi` mo*'i kho^ng la.c dde^`
va` tra`ng giang dda.i ha?i vo^ bo^?.
Ca(n ba?n la` nhie^`u ngu*o*`i thi'ch tuye^n truye^`n My~ thi'ch ba`nh
tru*o*'ng va^.y ta pha?i coi chu*`ng kho^ng ne^n tin tu*o*?ng va`o My~. No'i
nhu* va^.y thi` nu*o*'c Nha^.t va` Ta^y DDu*'c dda~ cha(?ng pha't trie^?n
nhu* nga`y nay nho*` va`o su*. giu'p ddo*~ cu?a My~ ne^'u nhu* ho. qua'
ddo^~i so*. My~.

>
>2- Khi ly' gia?i ve^` co+ so+? tu+ tu+o?ng cu?a the^? che^' chi'nh tri. Hoa
>Ky`, anh Tru+.c Ngo^n
>cu~ng kho^ng nhi`n tha^'y co+ so+? Thanh gia'o tho^'ng nha^'t xuye^n suo^'t
>ca'c ha`nh vi va`
>ca^'u tru'c cu?a the^? che^' na`y. Anh vie^'t :
>
>"Nhu+~ng nha` la^.p quo^'c My~ nhu+ Washington, Adams, Jefferson, B.
>Franklin v.v... khi ho.
>soa.n tha?o Tuye^n Ngo^n DDo^.c la^.p va` Ba?n Hie^'n Pha'p, ho. co' mo^.t
>trie^'t ly' va` ca'i
>nhi`n ve^` con ngu+o+`i, xa~ ho^.i va` chi'nh quye^`n mo^.t ca'ch ra^'t ro~
>ra`ng :
>
>"Chu'ng to^i cho ra(`ng tu+. no' dda~ hie^?n nhie^n, nhu+~ng cha^n ly' sau
>dda^y: ta^'t ca? mo.i
>ngu+o+`i sinh ra dde^`u bi`nh dda(?ng; ho. ddu+o+.c DDa^'ng To^'i Cao ban
>cho nhu+~ng
>quye^`n ba^'t kha? nhu+o+.ng; trong nhu+~ng quye^`n na`y co' quye^`n
>so^'ng, quye^`n tu+. do
>va` quye^`n ti`m kie^'m ha.nh phu'c. Chi'nh quye^`n do con ngu+o+`i la^.p
>ne^n dde^? ba?o
>dda?m nhu+~ng quye^`n na`y, va` mu.c ddi'ch chi'nh cu?a chi'nh quye^`n la`
>do tu+` ngu+o+`i
>da^n. Mo^.t khi mo^.t hi`nh thu+'c chi'nh quye^`n na`o co' ha.i cho mu.c
>ddi'ch na`y, ngu+o+`i
>da^n co' quye^`n thay ddo^?i hay hu?y bo? no' va` la^.p ne^n mo^.t chi'nh
>quye^`n mo+'i, du+.a
>tre^n nhu+~ng nguye^n ta('c va` to^? chu+'c no' du+o+'i hi`nh thu+'c
>thua^.n lo+.i nha^'t ngo~
>ha^`u mang la.i cho ho. an ninh va` ha.nh phu'c ." (Tuye^n Ngo^n DDo^.c
>La^.p - du+.a tre^n
>ba?n di.ch ra tie^'ng Pha'p cu?a Thomas Jefferson).
>
>Ho+n the^' nu+~a, ho. co' mo^.t ca'i nhi`n ra^'t ro~ ra`ng ve^` con
>ngu+o+`i, nguo^`n go^'c cu?a
>mo.i ddie^`u to^'t; nhu+ng ddo^`ng tho+`i cu~ng la` nguo^`n go^'c cu?a mo.i
>ta^.t xa^'u (l'homme
>est mi-ange et mi-be^te = con ngu+o+`i la` nu+?a tha^`n tha'nh va` nu+?a
>thu' va^.t ). Vi` va^.y
>theo ho., ca^`n mo^.t khung ca?nh xa~ ho^.i, mo^.t chi'nh quye^`n, mo^.t
>the^? che^' vu+`a giu'p
>con ngu+o+`i pha't trie^?n ddu+o+.c to^'i dda nhu+~ng ddu+'c ti'nh cu?a
>mi`nh va` cu~ng ddo^`ng
>tho+`i nga(n cha(.n to^'i dda kha? the^' no' co' the^? la`m vie^.c xa^'u,
>nhu+ vie^.c lo+.i du.ng
>tu+. do cu?a mi`nh dde^? tie^'m ddoa.t tu+. do cu?a ke? kha'c, vie^.c la.m
>du.ng quye^`n ha`nh."
>
>Ta.i sao la.i vie^'t "Ho+n the^' nu+~a, ho. co' mo^.t ca'i nhi`n ra^'t ro~
>ra`ng ve^` con ngu+o+`i.."
>nhu+ anh Tru+.c Ngo^n dda~ vie^'t, khi ca? hai quan nie^.m ve^` quye^`n con
>ngu+o+`i va` ha.n
>che^' cu?a con ngu+o+`i dde^`o+.u co' cu`o+`ng ba?n cha^'t Thanh gia'o?
>Ne^'u cu.m tu+` ddo'
>chu+a ddu? la` ba(`ng chu+'ng dde^? chu+'ng to? anh kho^ng nhi`n tha^'y
>ba?n cha^'t Thanh
>gia'o tho^'ng nha^'t trong quan nie^.m ve^` con ngu+o+`i cu?a ngu+o+`i My~,
>thi` doa.n va(n
>du+o+'i dda^y dda~ kha(?ng ddi.nh ro~ nha^.n thu+'c cu?a anh Tru+.c Ngo^n :
>
>"Tha^.t ra theo tinh tha^`n cu?a nhu+~ng ngu+o+`i soa.n ra ba?n hie^'n
>pha'p na`y, ma` trong
>ddo' ngu+o+`i chi'nh la` Kranklin va` Thomas Jefferson, mo^.t ngu+o+`i thi`
>thi'ch va(n ho'a
>DDu+'c - Anh (Anglo - Saxon ), ngu+o+`i kha'c thi` thi'ch va(n ho'a Pha'p,
>ho. muo^'n tra'nh
>ca?nh ddo^.c ta`i dda'm ddo^ng. Trong tho+`i gian Ca'ch Ma.ng Pha'p 1789
>o+? cao ddie^?m, thi`
>2 o^ng ddang o+? Paris, chi'nh 2 o^ng ddu+'ng ra gia`n xe^'p mo^.t gia?i
>pha'p ho`a gia?i giu+~a
>vua Loui~s XVI va` DDa.i die^.n Thu+' Da^n; nhu+ng kho^ng tha`nh ( nhu+
>to^i dda~ co' di.p
>dde^` ca^.p trong ba`i tru+o+'c ), 2 o^ng dda~ ta^.n ma('t nhi`n nhu+~ng
>ha`nh ddo^.ng qua' lo^'
>cu?a dda'm ddo^ng ha(ng say; ho+n the^' nu+~a 2 o^ng la` nha` tri' thu+'c
>uye^n ba'c, kho^ng
>the^? na`o kho^ng ddo.c nhu+~ng ba`i bi`nh lua^.n ve^` Cuo^.c Ca'ch Ma.ng
>Pha'p cu?a Goeth,
>dda.i thi si~, dda.i va(n ha`o DDu+'c, cu`ng tho+`i vo+'i 2 o^ng. Goeth
>vie^'t: "DDo^.c ta`i dda'm
>ddo^ng dda~ la^.t ddo^? ddo^.c ta`i giai ca^'p. Va^.y sau na`y, ai la`
>ngu+o+`i la^.t ddo^? ddo^.c
>ta`i dda'm ddo^ng? " (La dictature de masse a renverse' la dictature de
>classe. Et apre`s, qui va
>renverser la dictature de masse?) The^? thu+'c ba^`u cu+? to^?ng tho^'ng 2
>vo`ng o+? Hoa Ky`
>la` dde^? tra'nh ddo^.c ta`i dda'm ddo^ng, du`ng dda'm ddo^ng dde^? e'p
>thie^?u so^', nha^n
>danh dda'm ddo^ng dde^? la`m nhu+~ng chuye^.n ba^.y. DDo' la` ddie^`u nhi`n
>xa cu?a Franklin
>va` Jefferson va^.y."
>
>Ro~ ra`ng, anh Tru+.c Ngo^n cho ra(`ng ca'c nha` sa'ng la^.p ra nu+o+'c My~
>dda~ ho.c tu+` tu+
>tu+o+?ng va` thu+.c tie^~n Cha^u A^u, tu+` ca'ch ma.ng Pha'p va` tho+ Goeth
>ca'ch to^? chu+'c
>xa~ ho^.i dde^? cho^'ng la.i su+. ddo^.c ta`i cu?a dda'm ddo^ng chu+'
>kho^ng pha?i sa'ng ta.o ra
>the^? che^'O^ da^n chu? My~ tu+` nhu+~ng xa'c ti'n to^n gia'o cu?a ho.
>ve^`o+. con ngu+o+`i
>ma('c to^.i to^? to^ng.

Va^ng, vi' du. nhu* ngu*o*`i My~ ho.c ddu*o*.c nhu*~ng ddie^`u hay ho tu*`
Kinh Tha'nh, va` la`m ddu*o*.c nhie^`u vie^.c hu*~u ly' do ba?n cha^'t Thanh
Gia'o, thi` co' gi` dda'ng pha`n na`n cha(ng?
Ne^'u anh DMT no'i ddu'ng, thi` ta ke^'t lua^.n gi` ? Pha?i cha(ng ca^`n
ke^'t lua^.n ra(`ng da^n Vie^.t kho^ng pha?i la` dda.o Tin La`nh, Thanh
Gia'o, thi` nha^'t thie^'t kho^ng the^? la`m nhu* ngu*o*`i My~, vi` kho^ng
phu` ho*.p?
Va^.y nu*o*'c Nha^.t cu~ng dda^u co' ba?n cha^'t Thanh Gia'o gi` dda^u, sao
ho. va^~n gia`u ma.nh ho*n ai sau khi ba('t chu*o*'c My~ ?

Thu* dda~ da`i, to^i xin ta.m ngu*ng o*? dda^y.

Ki'nh,

Thuan


_________________________________________________________________
Get your FREE download of MSN Explorer at http://explorer.msn.com/intl.asp