Eske gramatiko ei ortografio? mu non, politika ei antropologia afero!

       salutos ta vosos anbas, pu isula partakao ei isula royo makoyo.

       oji, mio respondon konjuntamente vosas duas mesajos, ei publikamente.

       primo, alkunas detajos linguologas sujestatas fa isula royo makoyo

       la partikulo "hi", en la esperanto minimamente reformata, esan usata segon una estilo kualo evitan xanjar la morfosintakso de la esperanto. ono posiblun usar la litero "q" inves la litero "c" supersignata, ma kuesta xanjo donun una rendimento semantika tro petita. se tuo desiran ansi distingar "kaprico" ei "kapriqo", ben. inoltre, para evitar konfusasionos inter "cia" ("de ciu" o "de cio", eis, en ikuso, "de toto") ei "gia" (pronomo posesiva mater la duesma pronomo persona singulara "gi", en ikuso, "tuo") mio preferan radikos diferantas. la uso de la preposiciono de akusativo esan sekondara; la unika regulo inportanta esan evitar la anbigueso; las frasos kon hiperbatono, ou kon sintakso tre konplikata, ou kon pronomo relativa, esan kuasi las unikas frasos dove posiblan aparar anbigueso por manko de marko akusativa. Mio preferan evitar duas akusativos kontiguas sin signo de akusativo (fraso tro konplika ei obskura); ansi, inves "oni konsilas uzi ili." mio preferan la formo "oni konsilas pe uzi ili." ou la formo "oni konsilas uzi pe ili.". mio, parolundo jeneralamente, desiran limitar kuesta reformo estriktamente ta las duas "kasos de gero" en la esperanto zamenhofa. la rasono esan politika ei antropologia, segon vosos duas visionon menan.

       mio, menan, dican algo ta tuo, pu isula partakao.

       ninkuna uomo mensamente sana diskutan akramente sur ortografio ei gramatiko. ma tuas propras parolos, anke non konpletas en intenciono, indikan klaramente ke, para tuo, la ido esan non sel una helpoplanlinguo, ma inoltre una formo de estar en la mondo: una ideologio, kon una koncepto praktika otur la uomo (antropologio) ei una praktikasiono politika (apojata sobre una teorio inplicita de la bona rejimo linguopolitika). ansi, la teoriamente reformabla ido (esperanto reformata, desde sua komenco) esan praktikamente tanto fosila, rijida ei non reformabla kuanto la esperanto zamenhofa. por rasonos politikas ei antropologias, abofe; non por rasonos linguologas (linguistikas). ansi, la esperanto minimamente reformata, lekturabla facilamente fa vosos esperantistas ou idistas, esan refusata fa vosos prokue eto kuestionan praktikamente vosas pretendasionos de monopolo e vosa sekula gero mutua inter idistos ei esperantistos.

       tua propra fraso delaton tua intenciono: "Existas nur un Ido.". inversamente: "eksistan varias ikusos.". la intenciono politika de las primas kreantos de la ikuso (mio inter itos) esin klara ei tre diferanta ba la intenciono politika tien las altras euroklonos aparantas pos la tonbasiono de la muro otur isa berlino (ulango, linguo franka nova, ecetera). la intenciono esin krear una helpoplanlinguo sin sektismo, sin divisiono inter las "iniciatos" ei la resto de la uomalo (humanitato). kun la akademikismo de la esperanto ou la ido ("Ekzistas nur unu Esperanto.", "Existas nur un Ido.") kueso esin nonposibla ei, donke, las ikusoparolantos refusin desde la komenco una akademikismo kualo separun pe las "bonas" dis las "malas" parolantos. La problemo esin politika ei antropologia. la naturo uoma presentan una fatala tendenco ba formar tribos, sektos ei klubos esklusivas, dove las "bonos" esan las menbros de la tribo ei las malos, evidentamente, esan las uomos kios refusan bikamar menbros de la tribo sinbola. una movimento otur una nova helpoplanlinguo, se ejo establan unoformismo (monomorfismo) akademika de la linguo ei praktikan eskludasiono inplicita ou esplicita de las altras helpoplanlinguos... esan, nonevitablamente, una relijiono ekrasanta, nondependantamente dis las intencionos fa suas parolantos. la historio de la linguo franka nova ei de la relasiono jerarkata pe kualo suas parolantos obedan verso sua kreanto ei guruo isula jorjo bureo (tesula George Boeree) resultan una bona eksenplo de la frakaso kausata por la naiveso politika ei antropologia. las rasgos obskuras, malas ei divisivas de la naturo uoma non eson superatas sinplamente kon voluntismo ei apelasionos ba las sentimentos bonas; ono necesan xanjos politikas esplicitas ei aplikasiono de las diskobrimentos ciencas para superar la tipika situasiono enuncata fa isula hobeso (tesula Hobbes): "la uomo esan una lupo para la uomo.".

       vosos, las idistos ei las esperantistos, ben demostran kuesto kuando vosos usan duas sufiksos tre diferantas para indikar, sea la parolanto de una linguo teritoria, sea la parolanto de una linguo helpanta planata. en esperanto ou ido, una rusofono esan "rusparolanto", ma una esperantofono esan "esperantisto" ei una idofono esan "idisto". vosos non dican ke una rusofono esan una "rusisto", ei vosos distingan klaramente, en vosa linguo dividata under duas dialektos rivalas (esperanto ei ido) pe la "latinofono" (sinpla parolanto antika de la latino) dis la "latinisto" (moderna partitano pro parolar la latino). vosos non esan linguistikamente sinceras prokue vosos non esan ideologiamente sinceras.

       vosa intenciono, realamente, esan klara: ke las aprendantos de la esperanto ou la ido acepten, inoltre, la ideologio konrespondanta. eis, la esperantismo ou la idismo. ke itos bikamen menbros de vosas relijionos. nosos, las parolantos laikas, non esan ben aceptatas en la esperantismo ni en la idismo, nondependantamente dis nosa flueso parolundo. mio tenan una flueso orala tre alta via la esperanto zamenhofa, ma kualkuna parolanto mediokra ei konformista de la esperanto esan plus esperantista kuanto mio. non, pu isula partakao, non: la afero non esan una afero sur gramatiko, linguistiko ou flueso komunikiva; la afero esan una afero de kontrolo politika, valoros ei konceptos socias.

       tuo, pu isula partakao, non konprenan pe mio se tuo opinan ke mio desiran regurdar sur aferos puramente ortografias, gramatikas, linguologas, ecetera. inversamente, las aferos profundas inplikatas under la superfaco lingua esan las aspektos pe kualos mio ricercan: las rasgos establas, antikas, obskuras ma determinantas de la naturo uoma. mia intereso non esan una intereso sur las morfemos, las sufiksos, las fonemos, la konjugasiono verba ei la dialektologio; mia intereso esan una intereso para respondar pe kuesta demando: eske komo esan la uomo? antropologio profunda, inves linguologio!

       tuo, pu isula partakao, lejitimamente posiblan argumentar ansi: se tuo dican la verito, pu isula alexandro xaviero, eske por kualo tuo non usin plus frekuentamente las euroklonos para espresar tuas ideos filosofas? alora: esan verito ke, durante longa tenpo, mia intenciono mater espresar las aspektos profundas ei obskuras de la animo uoma restin silencata por cirkunstancos eksternas; ma, menan, arivin la momento.

       las reformistos de la zamenhofa esperanto, kon posiblesos ekonomikas ei socias plus grandas kuanto las mias, efektivamente regurdin ei regurdan under tua tipa akusasiono, pu isula partakao: itos insistan sur plumbajos gramatikas, formosintaksas (morfosintaksas), ortografias, fonetikas, ecetera, kualos tenan ninkuna kontenato ei rikan nihilo into la konocimento de la realeso ojetiva (objektiva).

       ma mio non esan tala reformisto de esperanto, ni de ido.

       la demostrasiono... esan las faktos.

       mio konsilan ta tuo, ei ta isula royo makoyo, ke vosos lekturen mia proksima mesajo (kun kopio ta multas listos, naturamente) non sur gramatiko ou sur konparasiono inter las diversas helpoplanlinguos. ejo eson una mesajo... sur ekonomikologio aplikabla ei aplikata.

       amikamente, fa isula alexandro xaviero, imeilo trigrupo@... (trigrupo arobo yahoo punto es).

       ----- mesajos orijinas -----

       Bon jorno, Alexandre!

       Me ne komprenas quale, pos amaso de yari inter ni, tu repetas e duras repetar la sama mesajo...

       Tu bone savas, ke che l' forumo IdoCatalaOccitan on darfas skribar en Ido pri irga temo dezirata, ma ne irga-maniere: Ido esas nula linguo-projeto,

ma plena ed stabila helpo-linguo internaciona, qua evas nun-tempe plu kam cent yari... Existas nur un Ido, e ni esas hike por lernar ol, praktikar ol e difuzar ol admaxime. Simple.

       Altra-latere, che IdoCatalaOccitan, on anke darfas skribar en la Kataluna e l'Okcitana, ma nur por traktar irgo relatanta Ido, nia komuna intereso.

       Me respondos a tu nulo pri Ido-gramatiko, nam, pos tanta yari, tu ipsa savas ube tu povas trovar e lektar lo koncernanta ad irga klarigo bezonata.

       Maxim anekdotale, tu ankor-foye plendas en tua mesajo, ke lo importanta esas ne la gramatiko, ma la idei e la kontenajo... E tamen, tua suba mesajo esas (un plusa foyo e quale preske sempre) nulo altra kam tua kustumal "tostonazzo" gramatikal, qua havas nula kontenajo e plurichigas nulo.

       Quale tu perfekte savas, existas la forumo posta_Mundi, ube tu darfas skribar pri irga temo, quan tu deziras, ne nur en Esperanto klasika, Ido, Occidental(Interlingue, Interlingua, Novial, edc., ma mem en tua Ikuso neutra od irga personal reformo dil helpo-lingui mencionita.

       Do, se ton tu advere deziras, voluntez filozofiar en posta_Mundi per tua Ikuso (o tua Ido-versiono), od en IdoCatalaOccitan per tua maxim pura Ido,

helpo-linguo di qua, malgre omno, tua nivelo esas plu kam remarkinda. Gratuli!

       Adavane, Shandru! Montrez a ni tua profundeso!

       P A R T A K A

       * * * * * * * * *

       Saluton Aleksandro, kaj dankon pro la plej interesa mesagho kaj de vi kaj de <esp-novo> en longa tempo. Vi tuj rimarkas ke mi skribas en normala h-Esperanto, kaj mi faras tion fakte inspirate de via mesagho. 

       Vi volas facilon kaj konvenon kiam vi uzas aparaton au planlingvon... kaj ankau mi. Kaj mi nun trovas ke la plej facila afero por mi estas skribi en normala Esperanto - kiel mi cetere rajtas fari en <esp-novo>, tiom longe kiom mi skribas *pri* lingvoreformo. Se mi estus fininta mian minimume reformitan Esperanton, kiel vi shajne estas farinta, mi eble povus ghin uzi pli facile kaj konvene - sed mi neniam solvis mian akuzativan problemon, kaj mi tial ne tion povas. Mi ja povas komenti viajn komentojn.

       > hi tiu reformo estas preskaw kiel la zamenhofa aw fundamenta Esperanto,

       Vi shajne estas adoptinta la "hi" uzitan de mi kaj unu-du aliaj, sed malpli radikale ol almenau mi. Mi ja tute ne vidas - se vi tiel faras, kaj ne irante al "hiu", "hia" ktp - kial vi ne simple lasas "ci", char vi shajnas esti aldonanta ne la jam Esperantan "ci" sed "gi" por via nova duapersona pronomo. Restu konscia, chiuokaze, ke mi dirus "hiu reformo" kaj daure trovas tian manieron formi korelativojn de proksimeco supera al la duvorta.

       > La litero "x" sonas kiel la supersigna "s" en zamenhofa Esperanto, kay pe la du apuday sonoy "ks" (aw "kz") oni skribas separate, ciam per du literoy. La paroy de literoy "ch" kay "sh" indikas du fonemoy, kiel en zamenhofa Esperanto kun awtentika ortografio (supersigna).

       Tia sistemo estis chiam lau mi en ordo, sed se vi donas la sonon de supersigna s al x, lau mi vi plej bone ankau donu tiun de supersigna c al q. Tiel vi uzas chiujn 26 literojn de la alfabeto, afero shatata de granda plimulto de la reformistoj.

       > La litero "c", en minime reformata Esperanto, permesas kiel alofonoy la sonoy de la nuda litero "c" kay de la supersignata litero "c";

       Tute ne necese se q havus la sonon de supersigna c, kaj nek inde. Mi vidas fakte nenian bonan pravigon por viaj alofonoj:

       > kiel dirite, por la supersignata litero "s" oni ne uzas la digrafo "sh", sed la litero "x". La litero "j" permesas kiel alofonoy la sonoy de la supersignata litero "j" kay de la supersignata litero "g". La litero "h" permesas kiel alofonoy la sonoy de la nuda litero "h" kay de la supersignata litero "h".

       > La litero "w" sonas kiel la supersignata litero "u". Fine, la litero "y" de la minime reformata Esperanto sonas kiel la litero "j" en zamenhofa Esperanto.

       En ordo, sed mi kaj certe multaj aliaj neniam shatos viajn "aw"- vortojn au "y"-pluralojn.

       > La litero "q" ne estas uzata, krom fremday neasimilitay vortoy. Do hi tiu ortografio estas komplete fonetika, teorie kay praktike, kun dudek kvin (25) fonemoy law perfekta paralelo kun la dudek kvin literoy "a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u v w x y z".

       Fakte 25 estas mia ege plej shatata numero... sed mi tamen alemas kaj deziras la tutan alfabeton.

       > La mayuskloy ne plu estas devigay, kay oni konsilas uzi pe ili nur post ortografia punto kay por propray nomoy personay aw geografiay; skribi cio per minuskloy estas ankaw korekta praktiko en la minime reformita Esperanto.

       Simpla regulo pri majuskleco eblas ankau en normala Esperanto; en chia okazo mi preferos unuopan normon.

       > Anstataw la deviga sufikso de akuzativo, "n", tiu reformo uzas aparta prepozicio de akuzativo, la prepozicio "pe" (el la rumana lingvo). Hi tiu prepozicio ne indikas loka movo, nek dativo, nek alia nuanco escepte la akuzativeco. Oni, tipe, nur uzas ji en ambiguay frazoy (pro hiperbatono, troa longeco, kay tiel plu) aw por emfazo. Pli ol nawdek procentoy da la frazoy kun akuzativo ne bezonas markilo de akuzativo; sed, se necese aw tawge, la prepozicio "pe" indikas la akuzativeco precize kay, lawte, tre klare.

       Ne tiel klare, kiam oni ne same scias kie uzi kaj kie ne, kiel en normala Esperanto. Vi skribas "uzi pe ili" sed ankau "uzas ji" tuj poste. Tio indikas ian konfuzecon.

       > Por eviti ambiguecoy pro la du menciitay xanjoy, la minime reformita Esperanto enkondukas kelkay neologismoy (novparoloy), cefe la partikulo de apudeco "hi" kay la dua singulara persona pronomo "gi".

       Tamen korelativa "ci" neniam aperas sen finajho, kaj do ambigueco ne ekzistas.

       > Kiam vi legos la evento, vi komprenos la kialo. Poste, ni povos diskuti la afero... per tradicia, zamenhofa Esperanto. Mi sendos kopio de hi tiu mesajo al aliay listoy, speciale al la listo Esp-novo (pri, pro kay per reformita Esperanto).

       Tion mi nun faras, kaj dankas pro la publika honorigo al nia listo.

       > Se la tuta kay longa antawa mesajo vi komprenis bone, ni povas kunlabori.

       Sed eble ne deziras. Via minimume reformita Esperanto estas iel interesa, sed mi ne vere shatas ghin, nek trovas ghin signife pli bona au tauga ol la normala, Fundamenta h-varianto.

       > Mi uzas ofte la helpoplanlingvoy, Esperanto inter ili, kvankam mi preferas uzi Ikuso ol uzi Esperanto. Ikuso, sciencoteknike, estas simila al la aliay ewroklonoy post Ido (kvankam pli facila por la mediokra, mezbona aw duonbona lernanto de fremday lingvoy, miaopinie). Tio kio logas pe mi en Ikuso estas ke (jis nun) ne ekzistas la ikusismo kay (denove, jis nun) la uzantoy de Ikuso ne estas ikusistoy, sed ikusoparolantoy. Ili ne "defendas" Ikuso kontraw la aliay helpoplanlingvoy, nek diskutas kay insultas malmilde pro ortografiay aw gramatikay detaloy. Male, kiam ili povas profiti traytoy de aliay helpoplanlingvoy, pe tio ili faras senpere kay senakademie. Mi preferas tio centfoye al la "amikeco" de Volapük, Lingua Franca Nova aw Esperanto.

       Dankon pro la klarigo pri via shato - sed ghi ne igos aliajn same shati vian Ikuson... au povi kompreni ghin.

       > Sincere, mi pensas ke mi skribis yam tiom da paroloy kiom necesay por ke vi komprenu pe mi.

       Pri tio, lau mi, vi pensas ghuste.

       > Kay ke, malgraw la ortografio kay la foresto de akuzativa finajo el hi tiu Esperanto, facile vi legis.

       Jes, certe.

       Amike,

       Roy