Mia blogo.

       Saluton, Qelo (Kjell).

       La fina sono de "James" en la angla lingvo kutime estas zuma, ne dampa, do la transskribo estus "Yejmzo". Facile ci povas demandi al Yejmzo Qandlero (James Chandler) la prononcon de lia nomo, qar ci ofte dialogas kun li.

       Kaj mi profitas precipe qi tiun mesayon por anonci mian blogon. Ci, Qelo, ree diris ke por mia sinteno tawgis fondi blogon. Jen!

       Formale, yi ne uzas komputilan strukturon de blogo, sed de listo por elektronika poxto. Tion mi preferas qar qi tiu blogo ekzistas precipe por interxanyo de ideoj kun aliaj homoj, ne por miaj monologoj. Sed por uzo kiel blogo, yi ankaw funkcios.

       La nomo de la blogo, nature, estas "Alexandre Xavier". La komenca adreso estas http://es.groups.yahoo.com/group/alexandrexavier/

       La priskribo de la blogo aperas per galega lingvo, kun grafika skemo klariga.

       Qiu rajtas mesayi jen per Esperanto, jen per alia helpoplanlingvo, jen per teritoria lingvo ajn.

       Mi ja volas substreki ke qi tiu blogo ne temas precipe pri lingvistiko aw filologio, sed pri filozofio, pri praktika, aplikata filozofio.

       Amike, el Aleksandro Ksavero Kasanovo Domingo, elektronika poxto trigrupo@... (trigrupo arobo yahoo punkto es).

       ----- Originala mesayo -----

       Alexandre Xavier Casanova Domingo skrev:

       > Do, mi devas verki per Esperanto interesajn enhavojn anstataw skribi kaj reskribi nur pri novalfabeto, deviga akuzativa sufikso kaj tiel plu.

       Saluton Alexandre!

       Miaopinie tio estas tre bona decido. Egale kiun lingvon oni uzas, mi pensas ke oni precipe uzu ĝin por komunikado de siaj opinioj aŭ literaturaĵoj.

       Nur aldona demandeto, ĉu li ne nomiĝas Ĝejmzo (ŝanĝu laŭguste laŭ via transkribo!)

       Ĉelo (Kaldroneto) Purkurento (civile Kjell Rehnström)

       Saluton, Yejmeso (James).

       En qi tiu kurta mesayo, mi agnoskas ke ci pravas. Do, mi devas verki per Esperanto interesajn enhavojn anstataw skribi kaj reskribi nur pri novalfabeto, deviga akuzativa sufikso kaj tiel plu.

       Sed, logike, mi rajtas tion fari per la sama simpligita Esperanto kiun mi uzas por skribi qi tiun mesayon.

       Yis baldaw. Ni revidos nin reciproke por afero kiu ne plu estos ortografio nek gramatiko.

       Amike, el Aleksandro Ksavero Kasanovo Domingo, elektronika poxto trigrupo@... (trigrupo arobo yahoo punkto es).

       ----- Originala mesayo -----

       Ve, Alexandre, se vi uzus tiom da tempo, energio kaj rimedoj por verki originalajn artikolojn en Esperanto por Vikipedio, aŭ en iu ajn alia lingvo, via kontribuo al la homaro estus multe pli signifa.

       Oni (ankaŭ vi, ŝajnas al mi) kritikas esperantistojn pro troa teoriumado kaj troa okupigho pri Esperanto, sed ĝenerale tiuj samaj perdiĝas en longaj kaj tedaj pravigoj - kie estas la prifestata "enhavismo" mem, se vi skribas kaj reskribas nur pri novalfabeto?

       Por ke kontribuaĵo havu "enhavon" ne sufiĉas nomi ĝin tia...

       Sincere,

       =james=

La malsameco inter la esperantista reformismo kaj  la enhavismo (malrawmismo).

       Saluton al vi qiuj.

       Hodiaw mi uzos unu formon el la multaj proponoj de Esperanto minimume reformita. Qi tiu formo nur xanyas la du plej konfliktajn aspektojn de la zamenhofa Esperanto: la supersignojn kaj la devigan akuzativon.

       La supersignoj estas komplete abolitaj en qi tiu lingva reformeto, sed ne kiel Ido; oni konservas la gravan principon de la fonetika ortografio, jen: unu fonemo po unu litero kaj unu litero po unu fonemo. La sensupersignaj literoj restas kun la tradicia prononco, jen, la 22 literoj "a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u v z". La supersigna litero "c" nun uzas la bazan latinan literon "q". La supersigna litero "g" kaj la supersigna litero "j" nun sumas siajn sonojn kiel alofonojn de ununura fonemo, kiu uzas la bazan latinan literon "y", do ambaw supersignaj literoj malaperante kiel apartaj literoj. La supersigna litero "h" nun cedas sian sonon kiel aldonan alofonon al la sensupersigna litero "h", do tiu supersigna litero malaperante kiel aparta litero. La supersigna litero "s" nun uzas la bazan latinan literon "x". Fine, la supersigna litero "u" nun uzas la bazan latinan literon "w". Do la alfabeto kompleta de qi tiu minimume reformita Esperanto estas: "a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z". Yi enhavas 26 literojn kaj ankaw 26 fonemojn, sen digrafoj nek difonoj; yi uzas qiujn literojn de la baza latina alfabeto tajpebla qiam, qie, qies kaj qiel.

       La du fonemoj nur subgradataj al rango de alofonoj de similaj fonemoj, preskaw ne havis semantikan kontraston kun siaj similaj sonoj, sed malpli ol dek paroloj restas tuxitaj de tiu simpligo; do oni devas ilin iomete xanyi. Jen la precipaj okazayoj; qiuj komencis per supersigna litero. La vorto "hilo" (stomaka fluidayo) nun estas "qilo", formo kies prononco (kun la sama signifo) jam ekzistis en tradicia Esperanto. La vorto "horo" (grupo da kantantoj) nun estas "koruso", formo kiu jam ekzistis en tradicia Esperanto. Fine, la vorto "yeto" (baro kontraw la maraj ondoj, en zamenhofa Esperanto, "geto" kun supersignata litero "g") nun estas "moleo", formo kiu jam ekzistis en tradicia Esperanto, aw alternative jen "yedo" jen "ondobarilo". Nur tri vortoj!

       La deviga sufikso de akuzativo estas manayata iom malsame. La uzo de la supersignoj kawzis, kawzas kaj kawzos konstantajn konflktojn, do la nura solvo estis, kiel ni vidis, ilia kompleta kaj definitiva aboliciado. Male, la pasiva kompreno de la sufikso de akuzativo preskaw ne kawzas problemojn, jen legite, jen awdite, do tiun sufikson oni povas konservi por la uzantoj kiuj yin volas uzi aktive. Sed, por la multaj uzantoj kiuj spertas malfacilayojn qe la aktiva uzado de tiu sufikso, qi tiu lingva reformeto unue deklaras ke la sufikso de akuzativo ne plu estos deviga, kaj due ke oni rajtas anstatawi la sufikson kun vera signifo de akuzativo per la prepozicio "pe" (prenita el la rumana lingvo) kaj la maloftan duarangan neakuzativan uzon de tiu sufikso, qefe la akuzativon de movo, per la prepozicio "into" (prenita el la angla lingvo). Jen kelkaj ekzemploj. Anstataw "La leono vidas la tigron." oni rajtas diri "La leono vidas la tigro." aw "La leono vidas pe la tigro.". Anstataw "Mi iras en la parkon." oni rajtas diri "Mi iras into en la parko.". Anstataw "La kato saltas sur la terason." oni rajtas diri "La kato saltas into sur la teraso.". Anstataw "Mi iras suden." oni rajtas diri "Mi iras into sude." Anstataw "Li legis tri horojn." oni rajtas diri "Li legis tri horoj.", "Li legis into tri horoj.", "Li legis dum tri horoj.", "Li legis tra tri horoj." aw "Li legis je tri horoj.". Do, oni povas kaj rajtas uzi Esperanton kun neniu sufikso de akuzativo kaj precizante qiujn frazojn.

       Supraye, multaj esperantistoj tion legante diros sendube: "jen alia neglektebla reformisto de Esperanto". Ne, la sinteno estas alia!

       La malsameco inter la rawmismo kaj la lingva reformismo estas en la praktika aplikado ekster la koteriaj limoj de Esperantujo. Kiam malrawmisto proponas kaj uzas prudentan reformeton de Esperanto, yi ne celas precipe konvinki la esperantistojn (se iujn yi konvinkas, des pli bone, kompreneble) sed komuniki ideojn plej facile al la mondo, jen kiam la awdanto (aw leganto) parolas Esperanton, jen kiam ne.

       Mi estos pli konkreta.

       Ne qiuj esperantoparolantoj, eq se ili estas esperantistoj, estas tiom fanatikaj kaj bigotaj kiom por malpermesi kaj ataki qiujn reformojn de Esperanto, eq la plej prudentajn kaj necesajn. Aliaj esperantistoj, kompreneble, ja estas fanatikuloj kaj ardaj adorantoj de la lingvaj trajtoj; sed tiuj fanatikuloj ne estas la grandega plimulto da esperantoparolantoj aw esperantistoj. Ekzemple, qe la revuo "Monato", evidente mastrita de lingvaj fundamentistoj kaj fanatikuloj, eq la plej malgranda reformo de Esperanto ne eblas. Sed ja en revuoj " kiel "Kajeroj el la Sudo" aw "Eventoj" la sinteno malsamas. Yenerale parolante, la revuoj, eldonejoj, fakaj internetaj forumoj kaj kluboj aw asocioj de Esperanto kiuj celas qefe la internacian komunikadon per Esperanto kaj ne la adoradon de la lingvo Esperanto, permesas maryenon al la lingvistika praktika sayeco.

       La plej tipa ekzemplo estas serioza forumo de homaj rajtoj per Esperanto. Se la forumo estas serioza, yi ne perdos tempon persekutante kaj forpelante mizere la homojn kiuj parole kaj skribe, ekrane kaj paperpresite, Esperanton uzas sen supersignoj aw sen sufikso de akuzativo. Qar ja la mortopuno, la milito, la severa malriqeco kaj la diktaturoj estas veraj problemoj kaj oni ne bezonas aldoni al ili psewdoproblemojn kiel la ortografio kaj la gramatiko. En seriozaj forumoj pri homaj rajtoj per Esperanto, la uzado de lingvaj xanyoj por faciligi la uzon de Esperanto ne estos atakita, qar la celo ne estas la lingvistiko sed la protektado kaj la realigado de la homaj rajtoj. Do, se partizano pro la homaj rajtoj uzas lingvan sistemon simila al Esperanto de qi tiu mesayo, ne por fanfaroni pri siaj lingvistikaj eltrovayoj, sed simple por pli facile komuniki proponojn kaj agadojn pro homaj rajtoj, yi dawros qe la etoso de la movado pro homaj rajtoj per Esperanto.

       Krome: ekzistas multaj forumoj aw situacioj kie Esperanto estas uzata, sed kie eq la plej fanatikaj fundamentistoj aw fundamentalistoj de Esperanto ne povas nek rajtas persekuti prudentajn evitantojn de la tradicie konfliktaj lingvaj trajtoj de Esperanto... simple qar ili, tie, ne havas sufiqan povon. La kulturaj babilejoj aw skribejoj kie oni uzas helpantajn planitajn lingvojn, kune kun naciaj lingvoj, por pli facile komuniki internacie, estas tipaj komunikejoj kie la fanatikuloj kaj adorantoj de la gramatiko aw la ortografio neniam povos bloki la dialogon.

       Mi opinias ke vi, legantoj, jam mian sintenon komprenis: la malrawmismo, kiam proponas kaj praktikas lingvajn reformojn en Esperanto aw alia helpoplanlingvo, tion ne faras por polemiki aw krei novan planlingvan movadon, sed por tuj komuniki plej rapide kaj facile per helpoplanlingvo, do ne duarange sed normale kaj konstante. Male, la tipaj reformistoj de Esperanto, jen uzas siajn malmultajn produktayojn por paroli pri la lingvo mem, jen kreas novan lingvan fimovadon. Lingve, la sinteno de la malrawmistoj estas uzi komfortajn kaj facilajn trajtojn de la ewroklonoj por komuniki ideojn kaj varojn, kun neniu ligado al planlingvaj movadoj kaj kun aplikado al qiuj praktikaj helpoplanlingvoj, jen, al qiuj ewroklonoj.

       Mi devus aldoni ke la malrawmismo ne estas sisteme aw obstine reformista qe lingvaj aferoj. Ekzemple, la tipa Esperanto, malgraw siaj supersignoj aw sia deviga akuzativa sufikso, aw la tipa Interlingwao (Interlingua) malgraw sia malfonetika ortografio kaj siaj malregulaj verboj, estas akcepteblaj qe situacioj kie la kompreno restos klara, kiel, tipe, la pasiva legado de teknikaj tekstoj.

       Do, verxajne ni, malrawmistoj, devus enkonduki sinonimon pli pozitivan kaj belsonan por nia ideologio. Nu, kiel sinonimo de "malrawmismo" mi proponas la parolon "enhavismo", qar por ni, malrawmistoj aw enhavistoj, la precipa afero per Esperanto aw alia helpoplanlingvo ajn, estas la efektiva komunikado internacia de ideaj enhavoj, anstataw la obseda atento al lingvaj detaloj aw la freneza kreado de jen lingvaj psewdoreligioj jen lingvaj psewdonacioj.

       Amike, el Aleksandro Ksavero Kasanovo Domingo, elektronika poxto trigrupo@... (trigrupo arobo yahoo punkto es).

>     Posted by: "Alexandre Xavier Casanova Domingo"
trigrupo@... trigrupo
>     Date: Fri Nov 13, 2009 8:18 am ((PST))

[tro longa plendado kontraw supersignoj}

Unu de la ege malmultaj konsensoj ene de esp-novo estas: nova
planlingvo estu skribebla per la
26-litera alfabeto

> Mi skribas cxi tiun mesagxon per la sola
> (gxis nun) auxtentika tekstoprilaborilo per Esperanto: Cxapelilo.
> Kompreneble, gxi oferas multajn rimedojn por skribi la supersignatajn
> literojn. Tamen, gxi ne uzas la unikodajn supersignojn, sed
> preterpasatan sistemon Latino 3.

laiflanke, tiun "preterpasitan" sistemon mi povas legi per "antikva" komputilo
(softvaro), la unikodajxojn mi ne povas legi

> la demando, do, estas: kial en Esperanto oni ne abolis antaux multaj
> jaroj la supersignojn?

kredeble cxar iliaj gepatraj lingvoj ankaw havas da

> Suprajxe, la esperantistoj parolos pri la "avantagxoj" de la supersignoj,

la sola avantagxo kiun mi vidas , estas, ke kun umlawtoj oni havas li
da vokalojn,
kaj sekve povas havi pli da vortoj kun la sama nombro de silaboj

> Esperanto estis, ekde la komenco, ligita al sekto,

Cxu tiu aserto meritas komenton? Cxu esp-ismo havas estrojn,
cerblavadon, ekskludadon
den deviuloj, devigaj starpunktojn? malpermeson kritiki?

                                     gxis, Ronaldo




--
http://www.esperanto.net

       (Supre, supersigna versio; sube, iksosuragata versio)

La rilato inter esperantismo kaj Esperanto laŭ la raŭmismo.

       Saluton al vi ĉiuj.

       Jen mia unua eseeto ĉe la listo "malraŭmismo". Mi intencos esti klara kaj konstruiva.

       Mi komencos per anekdoto. Mi skribas ĉi tiun mesaĝon per la sola (ĝis nun) aŭtentika tekstoprilaborilo per Esperanto: Ĉapelilo. Kompreneble, ĝi oferas multajn rimedojn por skribi la supersignatajn literojn. Tamen, ĝi ne uzas la unikodajn supersignojn, sed preterpasatan sistemon Latino 3. Do, por profiti la softvaron mi devis krei ŝablonojn por konverti Latinon 3 al Unikodo kaj inverse en helpaj programetoj. Tio sufiĉe bone funkcias hejme, sed en eksteraj komputiloj (bibliotekoj, laboroficejoj, ciberdrinkejoj, kaj tiel plu) ofte funkcias duonbone, aŭ neniel. Se mi skribas per Ido, aŭ per Esperanto iksosurogate, la antaŭaj problemoj malaperas kaj la tajpado estas konsidereble pli rapida; aldone, la rezulto ĉiam aperos sekure al la ricevanto (per supersignoj tiu ricevado estas ĉiam hazarda).

       La demando, do, estas: kial en Esperanto oni ne abolis antaŭ multaj jaroj la supersignojn? Supraĵe, la esperantistoj parolos pri la "avantaĝoj" de la supersignoj, sed se tiuj avantaĝoj ekzistus, la esperantistoj ilin trankvile eksponus antaŭ multaj jaroj. Profunde, la vero preterpasas la memkonsciencon de la esperantistoj, ĉar ĝi ne estas individua psika vero, sed sociala antropologia vero. La vero estas ke Esperanto estis, ekde la komenco, ligita al sekto, al la movado nomata "esperantismo". Nature, se la sola kialo por uzi Esperanton estus la facila internacia komunikado, la supersignoj estus malaperintaj post du aŭ tri jaroj ekde la apero de Esperanto. Neniu helpanta planita lingvo bezonas pli ol dudek ses fonemojn, kaj eĉ tiom da fonemoj ne estas dezirindaj por la baza vortaro (ili kaŭzas fonetikajn konfuzojn). La postaj eŭroklonoj la supersignojn eliminis ĝenerale sen perdo de komunikanta kapablo.

       Ja jes, supraĵe ŝajnas stranga afero ke teorie facila lingvo kaŭzus konstantajn problemojn de tajpado kaj grafika reproduktado, ĝis la ridinda situacio de ke tre parolataj teritoriaj lingvoj kiel la angla aŭ la germana (ĉi tiu, post la recenta reformo kiu eliminis kelkajn specialajn signojn) rezultas tre pli rapide tajpeblas kaj reprodukteblaj ol la "facila" Esperanto. Supraĵe, jes, sed ne profunde, se ni komprenas ke neniu emocie ligita komunajo povas pluvivi sen eksterraciaj, neŝanĝeblaj simboloj. Oni ne povas diskuti senpasie la kolorojn de la nacia flago, nek la raciecon de la diaj ordonoj en la religio kiun oni kredas; eĉ elekti jen iun jen alian teamon de futbalo implicas akcepti senkondiĉe la himnon de la teamo kaj fervore ĝin kanti.

       La specialaj kondiĉoj de la scienca agado, kun bona ekzemplo en la atoma tabulo de la simplaj elementoj de Mendelejevo (tabulo samtempa kaj samloka al la kreado de Esperanto) ne reaperas ĝenerale en la aliaj kampoj de la socia kunvivado. La ĥemistoj kiuj uzas la tabulon de Mendelejevo ŝanĝis senprobleme la metodon de ordigado, el la atompezo al la atomnombro, ĉar la ĥemistoj ne formas emocie ligitan komunajon kaj ĉe la ĥemio la plejsupera principo estas la konfronto de la teorio kun la eksperimentaj rezultoj. Do, Mendelejevo akceptis senhezite la eksperimente rekomendeblan ŝanĝon de sia sistemo.

       Zamenhofo ne povis, eĉ li mem planante reformojn de Esperanto en la jaro 1893, ĉar se li konservis iom da scienca spirito, definitive liaj partianoj ne estis scienculoj nek fridaj teĥnikuloj, sed ja partizanoj, kredantoj. La partianoj de Mendelejevo ne estis partizanoj sed scienculoj, kaj tial li povis proponi kaj akceptigi reformojn; oni ne preĝas, ploras aŭ esperas antaŭ izotopo aŭ antaŭ nobla gaso. Male, antaŭ la supersignataj literoj, la sufikso de akuzativo kaj aliaj lingvaj trajtoj, ja la adorado ekzistas, en Esperanto, en aliaj planitaj lingvoj kaj, nature, tre pli en la teritoriaj lingvoj.

       La frida, objektiva, scienca sinteno antaŭ la lingvoj ne estas spontana sinteno. Eĉ parolante pri aŭ per planitaj helpolingvoj, tiu sinteno nur povas pluvivi per konstanta avertado kaj konstanta spirito kritikema. La astronomio mem bezonis la hontindan proceson kontraŭ Galileo por sin liberigi el la religiaj dogmoj. La lingvistiko devas esti same singardema, ne konfidante naive ĉe la bona volo de la parolantoj.

       Do, por ke la helpoplanlingvoj plenigu sian propran funkcion, la senpasia scienca objektiveco devas esti kreita kaj subtenita konstante, ĉar ĝi ne estas spontana frukto. Ĉiu helpanta planita lingvo produktas fatale koruptadon en malsciencan movadon se oni ne avertas konstante kontraŭ la formado de simbolaj patrujoj aŭ kredoj ekde la lingvaj formoj.

       Por ni, malraŭmistoj, nia modelo estu la kritikema, eksperimente kontrolita kaj suspektema sinteno de la scienco post Galileo. La esperantismo estas, eĉ, bona modelo... la esperantismo indikas al ni perfekte la vojon kiun ni devas eviti; kaj ne nur la esperantismo nin helpas nevole, sed ankaŭ la aliaj planlingvaj sektoj kiel la volapukismo, la idismo, la interlingŭaismo, la ulangismo, kaj tiel plu.

       Pozitive, nia praktika agado estas relative simpla: ni, malraŭmistoj, simple bezonas fari kvalitan sciencon per helpantaj planitaj lingvoj, sciencon objektiva, eksperimente pruvita; kaj tiu kultura agado demonstros senapelacie ke Esperanto kaj la aliaj eŭroklonoj funkcias perfekte sen tiuj balastoj kiuj estas la socialaj planlingvaj movadoj; ĉar sufiĉas facila internacia lingvo, sen gluata idealo kaj sen gluata ŝafaro. Mi, persone, faras filozofion (kaj ne centrita ĉirkaŭ lingvaj aferoj) per pluraj eŭroklonoj, ĉefe per Ikuso sed ankaŭ per Esperanto, Ido, Lingua Franca (Franka) Nova, kaj tiel plu. Oni ne juĝos min per mia planlingvo, sed per la solideco de miaj filozofiaj argumentoj, kiuj daŭrus tradukotaj.

       Bona ekzemplo estas la verko de Giuseppe (Ĝusepe) Peano pri matematiko, filozofio, logiko, kosmologio kaj aliaj sciencoj kiun li faris per Latino sine Flexione (Fleksione); tio daŭras interese tradukata al naciaj lingvoj. Latino sine Flexione estas eŭroklono simila al Interlingua (Interlingŭa) aŭ Occidental (Oksidental).

       Jam la astronomio kaj la biologio, post la konfliktoj kiujn spertis Galileo kaj Darwin (Darŭino) funkcias aŭtonome, sen etikaj idealoj kaj sen ŝafaro da kredantoj, do la aŭksilingvistiko, la lingvistiko de la aŭksiliantaj (helpantaj) lingvoj planitaj tion povas kaj darfas fari.

       Amike, el Aleksandro Ksavero Kasanovo Domingo, elektronika poŝto trigrupo@... (trigrupo arobo yahoo punkto es).

La rilato inter esperantismo kaj Esperanto laux la rauxmismo.

       Saluton al vi cxiuj.

       Jen mia unua eseeto cxe la listo "malrauxmismo". Mi intencos esti klara kaj konstruiva.

       Mi komencos per anekdoto. Mi skribas cxi tiun mesagxon per la sola (gxis nun) auxtentika tekstoprilaborilo per Esperanto: Cxapelilo. Kompreneble, gxi oferas multajn rimedojn por skribi la supersignatajn literojn. Tamen, gxi ne uzas la unikodajn supersignojn, sed preterpasatan sistemon Latino 3. Do, por profiti la softvaron mi devis krei sxablonojn por konverti Latinon 3 al Unikodo kaj inverse en helpaj programetoj. Tio suficxe bone funkcias hejme, sed en eksteraj komputiloj (bibliotekoj, laboroficejoj, ciberdrinkejoj, kaj tiel plu) ofte funkcias duonbone, aux neniel. Se mi skribas per Ido, aux per Esperanto iksosurogate, la antauxaj problemoj malaperas kaj la tajpado estas konsidereble pli rapida; aldone, la rezulto cxiam aperos sekure al la ricevanto (per supersignoj tiu ricevado estas cxiam hazarda).

       La demando, do, estas: kial en Esperanto oni ne abolis antaux multaj jaroj la supersignojn? Suprajxe, la esperantistoj parolos pri la "avantagxoj" de la supersignoj, sed se tiuj avantagxoj ekzistus, la esperantistoj ilin trankvile eksponus antaux multaj jaroj. Profunde, la vero preterpasas la memkonsciencon de la esperantistoj, cxar gxi ne estas individua psika vero, sed sociala antropologia vero. La vero estas ke Esperanto estis, ekde la komenco, ligita al sekto, al la movado nomata "esperantismo". Nature, se la sola kialo por uzi Esperanton estus la facila internacia komunikado, la supersignoj estus malaperintaj post du aux tri jaroj ekde la apero de Esperanto. Neniu helpanta planita lingvo bezonas pli ol dudek ses fonemojn, kaj ecx tiom da fonemoj ne estas dezirindaj por la baza vortaro (ili kauxzas fonetikajn konfuzojn). La postaj euxroklonoj la supersignojn eliminis gxenerale sen perdo de komunikanta kapablo.

       Ja jes, suprajxe sxajnas stranga afero ke teorie facila lingvo kauxzus konstantajn problemojn de tajpado kaj grafika reproduktado, gxis la ridinda situacio de ke tre parolataj teritoriaj lingvoj kiel la angla aux la germana (cxi tiu, post la recenta reformo kiu eliminis kelkajn specialajn signojn) rezultas tre pli rapide tajpeblas kaj reprodukteblaj ol la "facila" Esperanto. Suprajxe, jes, sed ne profunde, se ni komprenas ke neniu emocie ligita komunajo povas pluvivi sen eksterraciaj, nesxangxeblaj simboloj. Oni ne povas diskuti senpasie la kolorojn de la nacia flago, nek la raciecon de la diaj ordonoj en la religio kiun oni kredas; ecx elekti jen iun jen alian teamon de futbalo implicas akcepti senkondicxe la himnon de la teamo kaj fervore gxin kanti.

       La specialaj kondicxoj de la scienca agado, kun bona ekzemplo en la atoma tabulo de la simplaj elementoj de Mendelejevo (tabulo samtempa kaj samloka al la kreado de Esperanto) ne reaperas gxenerale en la aliaj kampoj de la socia kunvivado. La hxemistoj kiuj uzas la tabulon de Mendelejevo sxangxis senprobleme la metodon de ordigado, el la atompezo al la atomnombro, cxar la hxemistoj ne formas emocie ligitan komunajon kaj cxe la hxemio la plejsupera principo estas la konfronto de la teorio kun la eksperimentaj rezultoj. Do, Mendelejevo akceptis senhezite la eksperimente rekomendeblan sxangxon de sia sistemo.

       Zamenhofo ne povis, ecx li mem planante reformojn de Esperanto en la jaro 1893, cxar se li konservis iom da scienca spirito, definitive liaj partianoj ne estis scienculoj nek fridaj tehxnikuloj, sed ja partizanoj, kredantoj. La partianoj de Mendelejevo ne estis partizanoj sed scienculoj, kaj tial li povis proponi kaj akceptigi reformojn; oni ne pregxas, ploras aux esperas antaux izotopo aux antaux nobla gaso. Male, antaux la supersignataj literoj, la sufikso de akuzativo kaj aliaj lingvaj trajtoj, ja la adorado ekzistas, en Esperanto, en aliaj planitaj lingvoj kaj, nature, tre pli en la teritoriaj lingvoj.

       La frida, objektiva, scienca sinteno antaux la lingvoj ne estas spontana sinteno. Ecx parolante pri aux per planitaj helpolingvoj, tiu sinteno nur povas pluvivi per konstanta avertado kaj konstanta spirito kritikema. La astronomio mem bezonis la hontindan proceson kontraux Galileo por sin liberigi el la religiaj dogmoj. La lingvistiko devas esti same singardema, ne konfidante naive cxe la bona volo de la parolantoj.

       Do, por ke la helpoplanlingvoj plenigu sian propran funkcion, la senpasia scienca objektiveco devas esti kreita kaj subtenita konstante, cxar gxi ne estas spontana frukto. Cxiu helpanta planita lingvo produktas fatale koruptadon en malsciencan movadon se oni ne avertas konstante kontraux la formado de simbolaj patrujoj aux kredoj ekde la lingvaj formoj.

       Por ni, malrauxmistoj, nia modelo estu la kritikema, eksperimente kontrolita kaj suspektema sinteno de la scienco post Galileo. La esperantismo estas, ecx, bona modelo... la esperantismo indikas al ni perfekte la vojon kiun ni devas eviti; kaj ne nur la esperantismo nin helpas nevole, sed ankaux la aliaj planlingvaj sektoj kiel la volapukismo, la idismo, la interlinguxaismo, la ulangismo, kaj tiel plu.

       Pozitive, nia praktika agado estas relative simpla: ni, malrauxmistoj, simple bezonas fari kvalitan sciencon per helpantaj planitaj lingvoj, sciencon objektiva, eksperimente pruvita; kaj tiu kultura agado demonstros senapelacie ke Esperanto kaj la aliaj euxroklonoj funkcias perfekte sen tiuj balastoj kiuj estas la socialaj planlingvaj movadoj; cxar suficxas facila internacia lingvo, sen gluata idealo kaj sen gluata sxafaro. Mi, persone, faras filozofion (kaj ne centrita cxirkaux lingvaj aferoj) per pluraj euxroklonoj, cxefe per Ikuso sed ankaux per Esperanto, Ido, Lingua Franca (Franka) Nova, kaj tiel plu. Oni ne jugxos min per mia planlingvo, sed per la solideco de miaj filozofiaj argumentoj, kiuj dauxrus tradukotaj.

       Bona ekzemplo estas la verko de Giuseppe (Gxusepe) Peano pri matematiko, filozofio, logiko, kosmologio kaj aliaj sciencoj kiun li faris per Latino sine Flexione (Fleksione); tio dauxras interese tradukata al naciaj lingvoj. Latino sine Flexione estas euxroklono simila al Interlingua (Interlinguxa) aux Occidental (Oksidental).

       Jam la astronomio kaj la biologio, post la konfliktoj kiujn spertis Galileo kaj Darwin (Daruxino) funkcias auxtonome, sen etikaj idealoj kaj sen sxafaro da kredantoj, do la auxksilingvistiko, la lingvistiko de la auxksiliantaj (helpantaj) lingvoj planitaj tion povas kaj darfas fari.

       Amike, el Aleksandro Ksavero Kasanovo Domingo, elektronika posxto trigrupo@... (trigrupo arobo yahoo punkto es).

       Nova listo: Malrauxmismo.

       Malrauxmismo

       Jen oficiala listo de la malrauxmismo kaj de gxiaj samideanoj, la malrauxmistoj.

       La malrauxmismo prenas sian nomon el la rauxmismo, tendenco tre koteria en la esperantismo. Do, evidente la malrauxmismo estas precipe kaj principe la malo ol la rauxmismo. Jen la precipaj punktoj de la malrauxmismo.

       1. Planitaj helpantaj lingvoj, Esperanto inter ili, estas nur afero de scienco kaj de tekniko. Por realigi sian celon (facila kompreno inter homoj sen komuna teritoria lingvo) tiuj lingvoj devas esti kaj sxajni tiom neuxtraj kaj neuxtralaj kiom la telefono, la avio, la komputilo kaj la ceteraj rimedoj, metodoj aux aparatoj por transporti ideojn kaj varojn. Estas tute rifuzinda kaj rifuzenda la enligo de aparta ideologio al Esperanto aux alia simila helpolingvo, kiel estas rifuzinda kaj rifuzenda la enligo de aparta ideologio al la televizio aux al la kino.

       2. La ideo laux kiu Esperanto estu sociale simila al la teritoriaj lingvoj estas malutila. Cxe la teritoriaj lingvoj, la adapto de ties trajtoj al la bezonoj de la parolantoj estas konstante barita de socialaj premoj; aliflanke, la teritoriaj lingvoj estas uzataj kiel identigiloj kiuj kauxzas konfliktojn kaj baras la mondan interkomprenon. La hxaosa ortografio de la angla kaj la konkurenco internacia inter la angla kaj la franca havas gxis nun tristan paralelon en la malkomfortaj supersignoj de Esperanto kaj la konkureco inter esperantismo kaj idismo.

       4. La lingvistiko ne bezonas lingvopolicanojn. La eksperimente pruvita modelo de la uzeblaj helpoplanlingvoj estas la klasika, fleksebla modelo de la euxroklonoj kiel Esperanto, Ido, Interlingua, Ikuso, Ulango aux Lingua Franca Nova. La Akademio de Esperanto estas balasto.

       5. La moto "Monda interkompreno nur eblas per Esperanto." estas agresema stultajxo, cxar monda interkompreno ankaux eblas per la aliaj euxroklonoj. La homoj kiuj uzas Esperanton ne estas devige esperantistoj, sed simple esperantoparolantoj. Ili estas samlingvanoj, sed ne cxiam samideanoj.

       Retadreso: http://es.groups.yahoo.com/group/malrauxmismo/